دانشگاه تبریزهیدروژئومورفولوژی2383-3254134820260923Investigating the relationship between land surface temperature, vegetation cover and surface moisture in land uses in Kermanshah countyبررسی رابطه دمای سطح زمین با پوشش گیاهی و رطوبت سطحی در کاربری‌های اراضی در شهرستان کرمانشاه2012063610.22034/hyd.2025.67062.1792FAمریمبیاتی خطیبیاستاد ژئوموروفولوژی گروه سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز، تبریز ،ایرانیوسفامیریاندانشجوی دکترای سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز تبریز، ایرانJournal Article20250430The Earth's surface temperature is of great importance as one of the key factors in controlling the biological, chemical and physical processes of the Earth. The Earth's surface temperature not only has a direct impact on natural processes such as evaporation, gas exchange and the water cycle, but also plays a fundamental role in studying climate change and weather patterns. In this study, the relationship between the Earth's surface temperature and vegetation cover and soil surface moisture in the land use of Kermanshah County was investigated. For this purpose, Landsat 8 satellite images with OLI and TIRS sensors were used in the years 2014, 2019 and 2024.After performing the image processing steps, the land use map was extracted using the supervised classification method in the Google Earth Engine environment using the SVM method in seven classes for a ten-year period. Also, the land surface temperature was obtained with a discrete window algorithm and its relationship with vegetation cover and surface moisture was investigated using statistical methods. The classification accuracy of the SVM method, by examining ground data and satellite images from 2014, 2019, and 2024, was 0.96, 0.97, and 0.97, respectively, in terms of the Kappa statistical coefficient, and 0.972, 0.970, and 0.977, respectively, based on the overall accuracy.separately and bands 3, 4, and 5 from the OLI sensor of the Landsat 8 satellite are used as combined layers. First, by converting the digital numerical values to the spectral radiance of the atmosphere or TOA, and then TB is calculated.دمای سطح زمین به عنوان یکی از عوامل کلیدی در کنترل فرآیندهای بیولوژیکی، شیمیایی و فیزیکی زمین، از اهمیت بالایی برخوردار است. دمای سطح زمین نه تنها تأثیر مستقیمی بر فرآیندهای طبیعی نظیر تبخیر، تبادل گازها و چرخه آب دارد، بلکه در بررسی تغییرات اقلیمی و الگوهای آب و هوایی نیز نقش بنیادی را بر عهده دارد. در این مطالعه رابطه دمای سطح زمین با پوشش گیاهی و رطوبت سطحی خاک درکاربری اراضی شهرستان کرمانشاه بررسی گردید. برای این منظور از تصاویر ماهوارهای لندست 8 با سنجندههای OLI و TIRS در سال های 2014، 2019 و 2024 استفاده شد. پس از انجام مراحل پردازش تصاویر، نقشه کاربری اراضی با روش طبقه بندی نظارت شده در محیط ارث انجین با روش SVM در هفت کلاس برای دوره ده ساله استخراج شد. همچنین دمای سطح زمین را با الگوریتم پنجره مجزا بدست آورده و ارتباط آن با پوشش گیاهی و رطوبت سطحی با روش های آماری بررسی شد. دقت طبقه بندی به روش SVM با بررسی داده‌های زمینی و تصاویر ماهواره ای سال های 2014، 2019 و 2024 بر حسب ضریب آماری کاپا به ترتیب 96/0 ، 97/0 و 97/0 و بر اساس صحت کلی 972/0 ، 970/0 و 977/0 به دست آمد. میانگین شاخص دمای سطح زمین 5/25 ، 5/25 و 5/26 درجه سانتی گراد، میانگین شاخص تفاضل نرمال شده پوشش گیاهی 19/0 ، 22/0 و 24/0 و میانگین شاخص نرمال شده رطوبت 04/0 ، 025/0- و 07/0- برآورد شد.https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_20636_71e667d1bc9f085a6f3a6f48f1f4dad4.pdfدانشگاه تبریزهیدروژئومورفولوژی2383-3254134820260923Estimation of River Migration Rates Based on Monitoring Meander Changes Using Sentinel-2 Satellite Imagesتخمین نرخ جابه‌جایی رودخانهها بر اساس پایش تغییرات پیچان‌رودها با استفاده از تصاویر ماهوارهای سنتینل243212108010.22034/hyd.2026.68469.1808FAمریممفتاح هلقیدانشجوی دکترای سازه‌های آبی، گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و متابع طبیعی گرگان، گرگان، ایرانعبدالرضاظهیریگروه مهندسی آب، دانشکده مهندسی آب و خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگانامیراحمددهقانیاستاد گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایرانخلیلقربانیاستاد گروه مهندسی آب، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایرانJournal Article20250804Monitoring morphological changes in meandering rivers, particularly in inaccessible areas or those lacking field data, has always faced operational challenges. Although remote sensing technology offers a promising solution to these challenges, most previous studies have focused on wide rivers, and its effectiveness for rivers with an average width of less than 50 meters has not been evaluated. This research aims to evaluate the accuracy of remote sensing methods in estimating migration rates and extracting river centerlines, using the Atrak River as a case study. In this study, using Sentinel-2 satellite images (from 2016 to 2021), six spectral indices (NDVI, NDWI, MNDWI, AWEI, EWI, WIR) were compared to extract the water surface of a section of the Atrak River near Korand and Hootan villages. After image preprocessing, the river centerline was extracted in QGIS, and its accuracy was evaluated using RMSE, length difference percentage, and spatial agreement with Google Earth reference data. Calibration results for 2016 showed that the MNDWI index, with the lowest error (RMSE = 6.09 m), the smallest length difference (0.47%), and the highest spatial agreement (94.13%), was the most accurate index for centerline extraction. Verification of this index for 2021 also confirmed its acceptable performance, with a length difference of 1.45% and an agreement of 85.95%. The findings clearly demonstrate the effectiveness of remote sensing and the superiority of the MNDWI index for quantitative and accurate monitoring of morphological changes in medium-width rivers.پایش تغییرات مورفولوژیکی رودخانه‌های پیچان‌رود، به‌ویژه در مناطق صعب‌العبور یا فاقد داده‌های میدانی، همواره با چالش‌های اجرایی روبرو بوده است. اگرچه فناوری سنجش از دور برای حل چالش‌های پیش رو راه‌حلی امیدبخش ارائه می‌دهد، اما بیشتر مطالعات پیشین بر رودخانه‌های عریض متمرکز بوده و کارایی آن برای رودخانه‌هایی با عرض متوسط کمتر از ۵۰ متر ارزیابی نشده است. این پژوهش با هدف ارزیابی دقت روشهای سنجش از دور در تخمین نرخ جابه‌جایی و استخراج محور مرکزی رودخانهها، با مطالعه موردی رودخانه اترک داخلی انجام شد. در این مطالعه، با استفاده از تصاویر ماهوارهای سنتینل-۲ (در بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱)، شش شاخص طیفی(NDVI، NDWI، MNDWI، AWEI، EWI، WIR) برای استخراج پهنه آبی بخشی از رودخانه اترک در محدوده روستاهای کرند و هوتن مورد مقایسه قرار گرفت. پس از پیش‌پردازش تصاویر، محور مرکزی رودخانه در محیط QGIS استخراج و دقت آن با استفاده از معیارهای RMSE، درصد اختلاف طول و تطابق فضایی با داده‌های مرجع گوگل ارث ارزیابی شد. نتایج واسنجی در سال ۲۰۱۶ نشان داد که شاخص MNDWI با دارا بودن کمترین خطا (RMSE=09/6 متر)، کمترین اختلاف طول (۰.۴۷ درصد) و بیشترین تطابق فضایی (13/94 درصد)، دقیق‌ترین شاخص برای استخراج محور مرکزی است. صحت‌سنجی این شاخص برای سال ۲۰۲۱ نیز عملکرد قابل قبول آن را با اختلاف طول 45/1 درصد و تطابق 95/85 درصد تأیید کرد. یافته‌ها به وضوح اثربخشی روش سنجش از دور و برتری شاخص MNDWI را در پایش کمّی و دقیق تغییرات مورفولوژیکی رودخانه‌های با عرض متوسط تأیید می‌کند.https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21080_6009c188276b28b165fed55f305c457c.pdfدانشگاه تبریزهیدروژئومورفولوژی2383-3254134820260923Comparison of the effectiveness of AHP and ANP methods in the exploration of karst water resources in South Khorasan Provinceمقایسه کارآیی روشهای AHP وANP در اکتشاف منابع آب کارست در استان خراسان جنوبی68442086410.22034/hyd.2025.69062.1813FAمحسنرضائی عارفیاستادیارگروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایرانمنصورصادقیدکترای ژئومورفولوژی و مدیریت محیط، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایرانامیر حسنجنگیدانش آموخته کارشناسی جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان خراسان جنوبیJournal Article20250908In this study, with the analytic hierarchy process model, the information layers of lithology, distance from fault, slope, slope direction, elevation, distance from watercourse, distance from fault and land use were considered as factor maps. Also, in order to extract the karst water resources exploration model, shapefiles were retrieved. Different information layers were classified into criterion maps by applying expert opinions and field observations. Finally, according to the weights obtained in both AHP and ANP models, a karst water resources exploration map in South Khorasan Province was obtained. The results showed that in the AHP model, 42% of the total area of South Khorasan Province was in the very underdeveloped category, 32% in the underdeveloped category, 17% in the medium category, 7% in the high development category and 2% in the very high development category. In the ANP model, 42% of the total area of South Khorasan Province is in the very underdeveloped category, 33% in the underdeveloped category, 17% in the medium category, 6.5% in the highly developed category, and 1.4% in the very highly developed category. Therefore, the results of the study show that by comparing the efficiency of the two methods using validation with the well and spring layer, the ANP model has more validity, because after overlapping the two layers, in the ANP model, more wells and springs were placed on the developed and highly developed karst areas within the aquifer layer.در این پژوهش با روش تحلیل سلسله مراتبی، لایه‌های اطلاعاتی لیتولوژی، فاصله از گسل، شیب، جهت شیب، ارتفاع، فاصله از آبراهه، فاصله ازگسل و کاربری اراضی به عنوان نقشه‌های عامل در نظرگرفته شدند. همچنین به منظور استخراج مدل اکتشاف منابع آب کارست، شیپ فایل‌ها فراخوانی شدند. لایه‌های اطلاعاتی متفاوت در قالب پرسشنامه زوجی پارامترها با اعمال نظرات10 نفر از اساتید ژئومورفولوژی به صورت نقشه های معیار طبقه‌بندی شدند. درنهایت با توجه به اوزان به دست آمده در هر دو روش AHP وANP، نقشه نهایی اکتشاف منابع آب کارست در استان خراسان جنوبی بدست آمد. نتایج حاصله نشان داد که در روش AHP، 42درصد در طبقه خیلی کم توسعه یافته، 32درصد در طبقه کم توسعه یافته،17درصد در طبقه متوسط، 7درصد در طبقه توسعه زیاد و 2درصد در طبقه توسعه خیلی زیاد قرار گرفت. در روش ANP ،42درصد در طبقه خیلی کم توسعه یافته، 33 درصد در طبقه کم توسعه یافته، 17 درصد در طبقه متوسط، 5/6 درصد در طبقه توسعه زیاد و4/1 درصد در طبقه توسعه خیلی زیاد قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد با مقایسه کارآیی دو روش با استفاده از اعتبارسنجی با لایه چاه و چشمه، روش ANP از اعتبار نسبتا بهتری برخوردار است، زیرا بعد از هم‌پوشانی، با استفاده از روش کمی، تعداد چاه و چشمه بیشتری بر روی مناطق کارست توسعه یافته و خیلی توسعه یافته قرار گرفت.https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_20864_b321731c9f014889e0582b84807c9ece.pdfدانشگاه تبریزهیدروژئومورفولوژی2383-3254134820260923Assessing Flood Regulation with Ecosystem Services Approach (Case Study: Roudehen-Boumehen Catchment)ارزیابی تنظیم سیلاب با رویکرد خدمات اکوسیستم، مطالعه موردی: حوضه آبریز رودهن-بومهن85692184710.22034/hyd.2026.69835.1823FAلیلاملکانیگروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی مرند، دانشگاه تبریز، تبریز، ایرانسمیهخالقیگروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.مهدیهسبزعلیانگروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.Journal Article20251111In this study, in order to investigate the potential for flooding in the Roudehen-Boumehen catchment, first the hydrological soil groups were identified, and then a land use map of the basin was prepared using Landsat satellite images from 2021. In the next step, precipitation-runoff simulation was performed using the SCS method. According to the results, the potential for runoff production is low in the southwestern and somewhat western parts of the catchment, and higher in the northern and southern parts. The results of the integration of the runoff map and the flood control service potential of the land uses showed that in the urban land use, the potential demand for flood control is high, in the rangeland land use, it is medium, and in the orchard land use, it is low. Finally, the flood control service budget map indicates that the supply of flood control service (74.95%) is more than the demand for flood control (16.86%) and there is a lack of demand and supply in about 8.18% of the catchment. Therefore, the use of flood regulation supply zones to prevent and reduce flooding in demand zones is essential for flood control and prevention of human threats.در این تحقیق به منظور بررسی پتانسیل ایجاد سیلابهای حوضه رودهن-بومهن ابتدا گروههای هیدرولوژیک خاک مشخص شده و سپس با استفاده از تصاویر ماهوارهای لندست سال 2021، نقشه کاربری اراضی حوضه تهیه گردید. در مرحله بعد با استفاده از آمار حداکثر بارش 24 ساعته ایستگاه های منطقه، شبیهسازی بارش-رواناب به‌کمک روش SCS انجام شد. با توجه به نتایج، پتانسیل تولید رواناب در قسمتهای جنوب غربی و تا حدودی غرب کم و در قسمت شمال و جنوب حوضه بیشتر است. نتایج تلفیق نقشه رواناب و پتانسیل خدمت تنظیم سیل کاربری ها نشان داد که در قسمت کاربری شهری، پتانسیل تقاضا جهت کنترل سیل، زیاد، در کاربری مراتع، متوسط و در کاربری باغ، کم می‌باشد. در نهایت نقشه بودجه خدمت تنظیم سیل بیانگر این است که عرضه خدمت تنظیم سیل (74.95%) بیش از تقاضا برای کنترل سیل (16.86%) است و حدود 8.18% حوضه عدم تقاضا و عرضه وجود دارد. بنابراین، استفاده از پهنه های عرضه تنظیم سیل جهت جلوگیری و کاهش سیل در پهنه های مورد تقاضا برای کنترل سیل و جلوگیری از تهدیدات انسانی ضروریست.https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21847_0efa224fb29029063b345c8bb8103257.pdfدانشگاه تبریزهیدروژئومورفولوژی2383-3254134820260923Prioritization of Flood Susceptibility in Hydrological Units Using the MACBETH Model:
A Case Study of the Varzeqan-Chai Watershedاولویت بندی سیل خیزی واحدهای هیدرولوژیک با استفاده از مدل MACBETH مطالعه موردی: حوضه آبریز ورزقان چای106862152910.22034/hyd.2026.70656.1831FAمعصومهرجبیاستاد گروه ژئومورفولوژی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایرانداودمختاریاستادگروه ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریزلی لیاصل محمدیدانشجوی مقطع دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایرانJournal Article20260102This study was conducted with the aim of accurately identifying the flood potential in the hydrological units of the Varzeghan-Chai watershed and providing efficient management solutions, using the MACBETH multi-criteria decision-making model. In order to conduct this study, 14 geomorphometric and climatic indicators were examined to analyze and evaluate the flood severity of sub-basins. These indicators include area, number and rank of watercourses, watercourse length, drainage density and texture, infiltration number, watercourse frequency, compaction coefficient, circularity ratio, shape coefficient, elevation, slope, and precipitation. The final weighting results showed that sub-basins 5, 11, and 2 had the highest weight with coefficients of 0.264, 0.184, and 0.145, respectively, and as a result, they have the highest flood sensitivity. In contrast, sub-basin number 7 has the lowest weight with a coefficient of 0.0054 and shows the lowest level of flood sensitivity. Of the total of 12 sub-basins, 3 sub-basins are in the "very high" category, 2 sub-basins in the "high" category, 2 sub-basins in the "medium" category, 2 sub-basins in the "low" category, and 3 sub-basins in the "very low" category in terms of flood sensitivity. Spatial findings show that about 268.83 square kilometers of the basin area is in the "high" and "very high" categories, which is equivalent to 66 percent of the total basin area. Also, 27.4 square kilometers of the basin land is in the "medium" category, which is 6.7 percent of the total basin area. In contrast, about 98.09 square kilometers are in the "low" and "very low" categories.این پژوهش با هدف شناخت دقیق پتانسیل سیل‌خیزی در واحدهای هیدرولوژیک حوضه آبریز ورزقان‌چای و ارائه راهکارهای مدیریتی کارآمد، با بهره‌گیری از مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره MACBETH انجام شد. به‌منظور انجام این پژوهش، ۱۴ شاخص ژئومورفومتریک و اقلیمی برای تحلیل و ارزیابی میزان سیل‌خیزی زیرحوضه‌ها مورد بررسی قرار گرفت. این شاخص‌ها شامل مساحت، تعداد و رتبه آبراهه‌ها، طول آبراهه، تراکم و بافت زهکشی، شماره نفوذ، تناوب آبراهه، ضریب فشردگی، نسبت مدور بودن، ضریب شکل، میزان برجستگی، شیب و بارش می‌باشند. نتایج وزن‌دهی نهایی نشان داد که زیرحوضه‌های شماره 5، 11 و 2 به ترتیب با ضرایب 264/0، 184/0 و 145/0 بیشترین وزن را داشته و در نتیجه از بالاترین حساسیت سیل‌خیزی برخوردارند. در مقابل، زیرحوضه شماره ۷ با ضریب 0054/0 کمترین وزن را به خود اختصاص داده و کمترین میزان حساسیت به سیل را نشان می‌دهد. از مجموع 12 زیرحوضه ، به ترتیب 3 زیرحوضه در طبقه «خیلی زیاد»، 2 زیرحوضه در طبقه «زیاد»، 2 زیرحوضه در طبقه «متوسط»، 2 زیرحوضه در طبقه «کم» و 3 زیرحوضه در طبقه «خیلی کم» از نظر حساسیت به سیل‌خیزی قرار دارند. یافته های مکانی نشان می‌دهد که در حدود 83/268 کیلومترمربع از سطح حوضه در طبقات «زیاد» و «خیلی زیاد» قرار گرفته است که معادل 66 درصد کل مساحت حوضه می‌باشد. همچنین، 4/27 کیلومتر مربع از اراضی حوضه در طبقه «متوسط» قرار دارد که 7/6 درصد مساحت کل حوضه است. در مقابل، حدود 09/98 کیلومترمربع در طبقات «کم» و «خیلی کم» واقع شده که در مجموع 06/24 درصد منطقه مورد مطالعه را شامل می‌شود.https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21529_9330726a9c3de61052f6c450a6534d51.pdfدانشگاه تبریزهیدروژئومورفولوژی2383-3254134820260923Classification and Morphodynamic Analysis of Meander Forms in the Atrak River: An Integrated Multi-temporal Approach Using High-Resolution Satellite and UAV Data (Case Study: Chat Gonbad Reach)طبقه‌بندی اشکال و تحلیل مورفولوژیک پیچان‌رودها در رودخانه اترک: رویکردی مبتنی بر تلفیق چندزمانه داده‌های ماهوارهای و پهپادی با وضوح بالا ، مطالعه موردی: بازه چات گنبد1321072176610.22034/hyd.2026.71069.1832FAمحمدرضاغریب رضابخش تحقیقات منابع طبیعی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزیآیدینگکرنژادیبخش تحقیقات منابع طبیعی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزیبهروزمحسنیبخش تحقیقات منابع طبیعی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزیسعیدشعبانیبخش تحقیقات منابع طبیعی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزیJournal Article20260104Using multi‑temporal satellite imagery—QuickBird (2005), SuperView (2019), Pléiades (2019)—together with UAV data (2024), this research analyzes the morphodynamic evolution and classification of meandering forms of the Atrak River within the Chat‑Gonbad reach in Golestan Province. The methodological approach is based on visual interpretation and geometric analysis of 21 identified meander reaches and the delineation of four major geomorphological units. Quantitative findings reveal a clear trend toward greater geometric complexity. The number of straight, low‑sinuosity channels (sinuosity < 1.5) observed in 2005 (two cases) completely disappeared by 2024, while high‑sinuosity channels (> 1.5) increased from nine in 2005 to ten in 2024, indicating a continuous intensification of lateral channel instability. Hydrological and annual runoff analyses show that the 2018–2019 water year was an extreme and unprecedented event, recording roughly 390 million m³ of annual runoff. The associated 15‑day flood had a peak discharge of 108 m³/s and a total flood volume of 24 million m³, acting as a hydrological threshold that coincided with an abrupt morphological adjustment in the Atrak River. During the post‑flood period (2019–2024), internal depositional forms expanded and migrated, while stable vegetation gradually developed on these newly formed sediments—signifying the river’s morphodynamic reorganization and adaptation toward more complex meandering patterns. Overall, these results demonstrate the Atrak River’s rapid and sensitive response to extreme hydrological events and the intensification of its transition from simple to complex morphodynamic configurations within the study reach.این پژوهش با استفاده از تصاویر ماهوارهای چندزمانه QuickBird 2005، SuperView 2019، Pléiades 2019 و داده‌های پهپادی 2024 به تحلیل مورفودینامیک و طبقه‌بندی اشکال پیچان‌رودهای رودخانه اترک در بازه چات گنبد استان گلستان پرداخته است. روش تحقیق مبتنی بر تفسیر بصری و تحلیل هندسی ۲۱ بازه پیچان‌رودی شناسایی‌شده و تفکیک چهار واحد اصلی ژئومورفولوژیک بوده است. یافته‌های کمی تحقیق نشان می‌دهد که الگوی هندسی رودخانه در حال پیچیده‌تر شدن است. تعداد کانال‌های مستقیم (با سینوزیته پایین) در سال ۲۰۰۵ دو مورد بودند که در سال ۲۰۲۴ کاملاً حذف شدند. در مقابل، کانال‌های با سینوزیته بالا (بیش از ۵/۱) از ۹ مورد در سال ۲۰۰۵ به ۱۰ مورد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته‌اند. بررسی ویژگی‌های هیدرولوژیکی و حجم رواناب سالانه نشان داد که سال ۱۳۹۷–۱۳۹۸ (۲۰۱۹) با ثبت حدود ۳۹۰ میلیون مترمکعب رواناب سالانه، یک رخداد حدی و بی‌سابقه در دوره مورد مطالعه بوده است؛ رخدادی که شامل یک سیلاب ۱۵روزه با دبی پیک ۱۰۸ مترمکعب بر ثانیه و حجم ۲۴ میلیون مترمکعب بوده و به‌عنوان یک نقطه عطف، همزمان با جهش ناگهانی در شدت و دامنه تغییرات ریخت‌شناختی رودخانه اترک عمل کرده است. در دوره پس از سیلاب (۲۰۱۹–۲۰۲۴)، افزایش و جابجایی اشکال رسوبی داخلی و توسعه تدریجی پوشش گیاهی پایدار بر روی این رسوبات مشاهده شد که بیانگر بازآرایی مورفودینامیک رودخانه و تطبیق آن با الگوهای پیچان‌رودی پیچیده‌تر است. این نتایج نشان‌دهنده پاسخ سریع و حساس رودخانه اترک به رویدادهای هیدرولوژیکی شدید و تشدید گذار از الگوهای ساده به پیچیده در بازه مطالعاتی است.https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21766_28b657511054ab73e9b5407835e5602b.pdfدانشگاه تبریزهیدروژئومورفولوژی2383-3254134820260923Flood Hazard Zonation Using an Integrated GIS–AHP Approach in the Bardaskan Watershed, Khorasan Razavi Province, Iranپهنه‌بندی خطر سیلاب با استفاده از رویکرد تلفیقی GIS-AHPدر حوضه آبریز شهر بردسکن، استان خراسان رضوی، ایران1551332157110.22034/hyd.2026.71506.1839FAمهدیثقفیدانشیار ژئومورفولوژی، گروه جغرافیا، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.0000-0001-8113-8471مریمربیعی گسکاستادیار ژئومورفولوژی، گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایرانمحمد حسینمدیحکارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری، وزارت کشور، استانداری خراسان رضوی، شهرداری بردسکن.Journal Article20260211Floods are critical hazards in arid and semi-arid regions, causing substantial damage to settlements and infrastructure, particularly following torrential rainfall and rapid runoff concentration. Consequently, identifying and zoning flood-prone areas plays a pivotal role in risk management and spatial planning. This study aims to evaluate and map flood hazards in the Bardaskan watershed using an integrated approach of Geographic Information Systems (GIS) and the Analytic Hierarchy Process (AHP). A comprehensive set of hydrological, geomorphological, and environmental criteria, including slope, distance from streams, drainage density, land use, soil permeability, and precipitation characteristics, was analyzed. The relative weight of each criterion was determined using the AHP method. By overlaying these spatial layers in a GIS environment, a flood hazard zonation map was generated, classifying the watershed into five categories from very low to very high risk.<br /><br />The findings reveal that factors associated with the drainage network and precipitation patterns, notably distance from streams and short-duration rainfall events, exert the greatest influence on the spatial configuration of flood hazards. Downstream sections and areas adjacent to main streams exhibit the highest potential for flood occurrence. Model evaluation using the Receiver Operating Characteristic (ROC) curve yielded an Area Under the Curve (AUC) value of 0.782, demonstrating acceptable performance in delineating flood-susceptible zones.<br /><br />Overall, this research illustrates that integrating GIS and AHP provides an effective framework for spatial analysis of flood hazards, despite limited hydrometric data. The resulting map serves as a robust scientific foundation for runoff management, land-use planning, and mitigating flood damages in Bardaskan.سیلاب یکی از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی در مناطق خشک و نیمه‌خشک است که به‌ویژه در پی بارش‌های رگباری و تمرکز سریع رواناب، خسارات چشمگیری به سکونتگاه‌ها و زیرساخت‌ها وارد می‌کند. به همین دلیل شناسایی و پهنه‌بندی مناطق مستعد سیلاب نقش کلیدی در مدیریت خطر و برنامه‌ریزی فضایی دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی و پهنه‌بندی خطر سیلاب در حوضه آبریز بردسکن، از رویکرد ترکیبی سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) بهره گرفته است. در این مطالعه مجموعه‌ای از معیارهای هیدرولوژیکی، ژئومورفولوژیکی و محیطی شامل شیب، فاصله از آبراهه‌ها، تراکم زهکشی، کاربری اراضی، نفوذپذیری خاک و ویژگی‌های بارشی تحلیل شد و وزن هر معیار با روش AHP تعیین گردید. سپس با تلفیق لایه‌ها در محیط GIS، نقشه پهنه‌بندی خطر در پنج طبقه بسیار کم تا بسیار زیاد تهیه شد.<br /><br />نتایج نشان می‌دهد که عوامل مرتبط با شبکه زهکشی و شرایط بارشی، به‌ویژه فاصله از آبراهه‌ها و بارش‌های کوتاه‌مدت، بیشترین تأثیر را در شکل‌دهی الگوی خطر سیلاب دارند. همچنین بخش‌های پایین‌دست و نواحی نزدیک آبراهه‌های اصلی، بالاترین پتانسیل وقوع سیلاب را نشان می‌دهند. ارزیابی مدل با استفاده از منحنی ROC و شاخص AUC برابر با 782/0، گویای عملکرد قابل قبول مدل در شناسایی مناطق سیلاب‌خیز است.<br /><br />به‌طور کلی این پژوهش بیانگر آن است که ترکیب GIS و AHP حتی با وجود محدودیت داده‌های هیدرومتری، می‌تواند چارچوبی مؤثر برای تحلیل فضایی خطر سیلاب ارائه دهد و نقشه تولیدشده می‌تواند به‌عنوان مبنایی علمی برای مدیریت رواناب، برنامه‌ریزی کاربری اراضی و کاهش خسارات سیلاب در منطقه بردسکن مورد استفاده قرار گیرد.https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21571_1f7131e7b2a270237573029adf049016.pdfدانشگاه تبریزهیدروژئومورفولوژی2383-3254134820260923Morphometric Evaluation of Alluvial Fans Around Salt Diapirs in the Fars Zagrosارزیابی مورفومتری مخروط افکنه‌های پیرامون گنبدهای نمکی زاگرس فارس1861562182510.22034/hyd.2026.71757.1842FAحمیدرضافاطمیدانشجوی دکتری گروه ژئومورفولوژی- دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی- دانشگاه تبریزفریباکرمیاستادگروه ژئومورفولوژی، دانشکده برنامه ریزی وعلوم محیطی، دانشگاه تبریزداودمختاریگروه ژئومورفولوژی- دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی- دانشگاه تبریزشهرامبهرامیگروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتیJournal Article20260226In the Zagros Fold–Thrust Belt, particularly in the Fars segment, salt diapirism associated with the Hormuz Formation has played a fundamental role in shaping mountain fronts and adjacent depositional systems. The growth and lateral expansion of salt domes lead to localized uplift, differential erosion, drainage diversion, and spatial confinement of sedimentary environments, which are directly reflected in the morphology and morphometry of alluvial fans and their upstream drainage basins. This study adopts an integrated geomorphometric approach based on remote sensing data, GIS analysis, and quantitative morphometric evaluation. Alluvial fans developed around active salt domes associated with the Hormuz Salt Formation were identified using satellite imagery and topographic data. A Digital Elevation Model (DEM) derived from ALOS PALSAR with a spatial resolution of 12.5 m was used for morphometric extraction and spatial analysis in ArcGIS Pro. The following alluvial fan morphometric indices were calculated: Alluvial fan area (Fa), Fan sweep angle (Sa), Width-to-length ratio (W/L), Fan Conicality Revised Index (FCIR), Alluvial fan slope (Fs), expressed as percentage.In addition, the morphometric characteristics of the upstream drainage basins feeding the alluvial fans were quantified using the following indices:Drainage basin area (Ba), Basin shape index (Bs), Hypsometric integral (Hi), Basin circularity ratio (Cr), Mean basin slope (BS), expressed as percentage.The results indicate pronounced variability in the morphometric characteristics of alluvial fans developed The results confirm that salt dome activity plays a dominant role in controlling the morphometric evolution of alluvial fans and their contributing drainage basins in the Fars segment of the Zagros Mountains.گنبدهای نمکی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ساختارهای هالوکینتیکی در کمربند چین‌خورده–رانده زاگرس، تأثیر چشمگیری بر سازمان فضایی شبکه زهکشی، الگوی انتقال رسوب و تکامل لندفرم‌های پایکوهی دارند. با وجود اهمیت تکتونیک نمکی در تحول چشم‌انداز، مطالعات کمّی متمرکز بر تحلیل مورفومتری مخروط‌افکنه‌های کنترل‌شده توسط گنبدهای نمکی همچنان محدود است. ازاین‌رو، طرح مسئله پژوهش حاضر بر این پرسش استوار است که رشد و پویایی دیاپیرهای نمکی تا چه اندازه بر هندسه، شیب و شاخص‌های مورفومتری مخروط‌افکنه‌ها و حوضه‌های آبریز مرتبط با آن‌ها در زاگرس فارس تأثیرگذار بوده است.<br /><br />روش‌شناسی تحقیق مبتنی بر رویکردی تلفیقی شامل تحلیل داده‌های سنجش‌ازدور، استفاده از مدل رقومی ارتفاعی ALOS PALSAR با تفکیک مکانی 12/5 متر، پردازش و استخراج شاخص‌ها در محیط ArcGIS Pro، تحلیل‌های آماری و بازدید میدانی است. شاخص‌های مورفومتری مخروط‌افکنه شامل مساحت (Fa)، زاویه جاروب (Sa)، نسبت عرض به طول (W/L)، ضریب مخروط‌گرایی اصلاح‌شده (FCIR) و شیب مخروط‌افکنه (Fs) و شاخص‌های حوضه آبریز شامل مساحت (Ba)، شاخص شکل حوضه (Bs)، انتگرال هیپسومتری (Hi)، ضریب گردواری (Cr) و شیب متوسط (BS) محاسبه و تحلیل شد.<br /><br />نتایج اصلی نشان می‌دهد مخروط‌افکنه‌های مجاور گنبدهای فعال، به‌ویژه شاه‌غیب، دارای مقادیر بالاتر FCIR، شیب بیشتر و هندسه نامتقارن‌تر هستند که بیانگر کنترل ساختاری قوی و بالاآمدگی فعال نمکی است. همچنین مقادیر بالاتر Hi و Bs در حوضه‌های آبریز این گنبد نشان‌دهنده جوانی ژئومورفیک و فعالیت تکتونیکی بیشتر آن است. در مقابل، گنبد چاه‌بانو ویژگی‌های فرسایشی پیشرفته‌تر و مخروط‌افکنه‌هایی با هندسه متعادل‌تر را نشان می‌دهد. این یافته‌ها بیانگر نقش غالب تکتونیک نمکی در تحول مورفومتری سیستم‌های مخروط‌افکنه‌ای زاگرس فارس است.https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21825_499d86eb4bf7bcbcafeee07f27a61ae7.pdf