دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 13 47 2026 06 22 Investigating the effect of changes in the water zone of Teham Dam on land use type and land surface temperature using NDWI, MNDWI and AWEI spectral indices and SVM support vector machine in the period from 2002 to 2023 بررسی تاثیر تغییرات پهنه آبی سد تهم در نوع کاربری اراضی و دمای سطح زمین با بهره گیری از شاخص های طیفی NDWI، MNDWI و AWEI و ماشین بردار پشتیبانی SVM در بازه زمانی 2002 تا 2023 21 1 18153 10.22034/hyd.2024.60530.1729 FA مهدی فیض اله پور دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Journal Article 2024 02 11 Spatial and temporal changes of surface water affect the structure and functioning of the ecosystems of the Teham Dam region as well as the agricultural, economic and social development in this region. In this research, MNDWI, AWEI and NDWI indices and SVM support vector machine model was used to detect the long-term changes of Teham Dam in the period from 2002 to 2023. The results of the AWEI index showed that the area of the dam was about 2.4 square kilometers in 2007, which decreased to 1.15 square kilometers in 2023. In the MNDWI index, in 2007 and 2023, the area of water was equal to 2.6 and 1.17 square kilometers, respectively. The NDWI map shows a 46.38% decrease in the area of the water zone from 2007 to 2023. But in the AWEI index, this decrease was equal to 47.9. AWEI index with kappa values equal to 0.94 has correctly recognized the boundaries of water areas. According to the SVM model, in this period of time, the amount of vegetation has decreased from 0.8 square kilometers in 2002 to 0.07 square kilometers in 2023. The amount of barren land has decreased almost in this period of time and was equal to 4.57 square kilometers in 2023. The maximum temperature of the earth's surface in July 2002 was equal to 38.3 degrees Celsius and in July 2023 it reached 28.4 degrees Celsius. تغییرات مکانی و زمانی آبهای سطحی بر ساختار و عملکرد اکوسیستم های منطقه سد تهم و همچنین توسعه کشاورزی، اقتصادی و اجتماعی در این منطقه تاثیر می گذارد. در این تحقیق به منظور تشخیص تغییرات طولانی مدت سد تهم در بازه زمانی 2002 تا 2023 از شاخص های MNDWI، AWEI و NDWI و مدل ماشین بردار پشتیبانی SVM استفاده شد. نتایج حاصل از شاخص AWEI نشان داد که مساحت پهنه سد در سال 2007 حدود 4/2 کیلومتر مربع بوده که در طول سال 2023 به 15/1 کیلومتر مربع کاهش یافته است. در شاخص MNDWI نیز در سال های 2007 و 2023 حجم آب به ترتیب معادل 6/2 و 17/1 کیلومتر مربع بوده است. نقشه NDWI کاهش 38/46 درصدی سطح پهنه آبی را از سال 2007 تا 2023 نشان می دهد. لیکن در شاخص AWEI این میزان کاهش معادل 9/47 بوده است. شاخص AWEI با مقادیر کاپای معادل 94/0 حدود پهنه های آبی را به درستی تشخیص داده است. بر اساس مدل SVM در این بازه زمانی میزان پوشش گیاهی با کاهش مواجه گردیده و از 8/0 کیلومتر مربع در سال 2002 به 07/0 کیلومتر مربع در سال 2023 کاهش یافت. میزان زمین های بایر تقریبا در این بازه زمانی کاهش یافته و معادل 57/4 کیلومتر مربع در سال 2023 بوده است. میزان حداکثر دمای سطح زمین در ماه جولای سال 2002 معادل 3/38 درجه سانتیگراد بوده و در ماه جولای سال 2023 به 4/28 درجه سانتیگراد رسیده است.

https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_18153_bdc8bf3c9c278630abf41cd7cc9f8ccc.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 13 47 2026 06 22 Landslide susceptibility analysis using bivariate and multivariate models in Chalus County تحلیل حساسیت‌پذیری زمین‌لغزش با استفاده از مدل‌های دو و چندمتغیره در شهرستان چالوس 40 22 20370 10.22034/hyd.2025.68198.1802 FA مجید محمدی گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه سمنان مجتبی امیری گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران جعفر دستورانی گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران Journal Article 2025 07 16 In mountainous regions, mass movement and landslide are regarded as a significant erosional process. Steep slope areas are geologically and ecologically sensitive and fragile, and the occurrence of landslides makes this area more vulnerable to many hazards. The primary goal of this research is to create a landslide susceptibility map using bivariate statistical models (frequency ratio and information value) and a multivariate model (logistic regression), and selecting the appropriate model for this task in Chalus County. The first step in this research is to prepare distribution map of the landslides and determine their location on the map. This was done using Google Earth imagery and field surveys. The maps of condiioning factors were prepared from different sources and entered into the GIS environment. frequency ratio, information value, and logistic regression as used to create landslide susceptibility map. The ROC curve and the area under the curve were used to assess the accuracy of the models. The AUC for frequency ratio, information value, and logistic regression were 0.705, 0.721, and 0.811. The area of the susceptibility classes were calculated for susceptibility map created using regression logistic. Results show that approximately 44 % of the study area is at high and very high susceptibility to landslides. The calculated area indicates that the region is highly susceptible to landslides, and paying attention to this phenomenon is very necessary. در نواحی کوهستانی، حرکت توده‌ای و زمین‌‌لغزش به عنوان یک فرآیند فرسایشی مهم در نظر گرفته می‌شوند. مناطق شیب‌دار به لحاظ زمین‌شناسی و بوم‌شناسی حساس و شکننده هستند که منجر به وقوع زمین‌لغزش می‌شود. زمین‌لغزش‌‌ها این منطقه را در برابر بسیاری از خطرات دیگر نیز آسیب‌پذیر می‌کند. هدف اصلی این تحقیق تهیه نقشه حساسیت‌پذیری زمین‌لغزش با استفاده از مدل‌های آماری دو متغیره (نسبت فراوانی و ارزش اطلاعات) و یک مدل چندمتغیره (رگرسیون لجستیک) و انتخاب مدل مناسب برای این کار در شهرستان چالوس است. اولین گام در این پژوهش تهیه نقشه پراکنش زمین‌لغزش‌ها و تعیین محل آن‌ها روی نقشه است. این کار با استفاده از تصاویر گوگل ارث و پیمایش زمینی انجام شد. نقشه‌های مربوط به عوامل موثر از منابع مختلف تهیه و وارد محیط GIS شد. مدل‌های نسبت فراوانی، ارزش اطلاعات و رگرسیون لجیستیک برای تهیه نقشه حساسیت زمین‌لغزش استفاده شدند. منحنی ROC و سطح زیر این منحنی برای ارزیابی دقت مدل‌ها استفاده شدند. مساحت زیر منحنی برای نسبت فراوانی، ارزش اطلاعات و رگرسیون لجستیک به ترتیب 705/0، 721/0 و 811/0 به دست آمد. مساحت‌ طبقه‌های حساسیت‌پذیری برای نقشه حساسیت‌پذیری تهیه شده با استفاده از رگرسیون محاسبه شدند. نتایج نشان می‌دهند که تقریباً ۴۴٪ از منطقه مطالعه در معرض حساسیت زیاد و خیلی زیاد زمین‌لغزش قرار دارد. مساحت محاسبه‌شده نشان می‌دهد که این منطقه به شدت مستعد زمین‌لغزش بوده و توجه به این پدیده بسیار ضروری است.

https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_20370_02b71bdaba4a23dc4c9409416d3b908b.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 13 47 2026 06 22 Landslide Hazard Zoning in the Lanbaran Chai Watershed, Varzeghan County,Using the MACBETH Model پهنه بندی زمین لغزش در حوضه آبریز لنبران چای شهرستان ورزقان با استفاده از مدل MACBETH 59 41 20938 10.22034/hyd.2025.68225.1804 FA شهرام روستایی استاد گروه ژئومورفولوژی دانشگاه تبریز سید اسدالله حجازی استادگروه ژئومورفولوژی دانشگاه تبریز حسین فقیه خلجانی گروه ژئومورفولوژی دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی Journal Article 2025 07 31 Land assessment for the purpose of identifying and zoning areas sensitive to slope movements is a research related to geomorphologists. The area of this basin is 8226 hectares. The studied area is located between the geographical coordinates of 07, 20, 46° to 30, 46° east longitudes and 17, 28, 38° to 52, 33, 38° north latitudes. The main objective of this study is to identify the factors affecting the occurrence of landslides and to zone landslide-prone areas. Therefore, to assess and identify high-risk areas, 9 factors affecting the occurrence of landslides were used, including distance from the watercourse, lithology, soil, slope, slope direction, elevation classes, precipitation, land use, and distance from the communication road. Multi-criteria decision-making algorithms were used to assess and zone the risk of landslides. The results show that the slope factor has the highest weight. Examination of the zoning map using the MACBETH model shows that 4.58, 12.25, 25.01, 39.34 and 18.78 percent of the area of the study area are located in the very high, high, medium, low and very low risk zones, respectively. The results of the performance evaluation of the MACBETH model indicate an acceptable accuracy of this model in predicting landslide zoning. The area under the curve (AUC) value for the training data is 0.86 and 0.88 for the validation data, which indicates the appropriate performance of the model in both data sets and its high ability to distinguish landslide-prone areas from non-prone areas. ارزیابی زمین به منظور شناخت و پهنه‌بندی عرصه‌های حساس به حرکت‌های دامنه‌ای، از پژوهش‌های مربوط به ویژه ژئومورفولوژیست‌ها است. مساحت این حوضه در محدوده موردمطالعه 8226 هکتار می‌باشد. محدوده مورد مطالعه در بین مختصات جغرافیایی ً07 و َ20 و ˚46 تا َ30 و ˚46 طول‌های شرقی و ً17 و َ 28 و ˚38 تا ً 52 و َ33 و ˚38 عرض‌های شمالی قرارگرفته است. هدف اصلی این مطالعه شناسایی عوامل موثر در وقوع زمین لغزش و پهنه بندی نواحی مستعد زمین لغزش است. بنابراین برای ارزیابی و شناسایی مناطق پرخطر، از 9 فاکتور مؤثر در وقوع زمین‌لغزش شامل فاصله از آبراهه، لیتولوژی، خاک، شیب، جهت شیب، طبقات ارتفاعی، بارش، کاربری اراضی و فاصله از راه ارتباطی استفاده گردید. با استفاده از الگوریتم‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره، به ارزیابی و پهنه‌بندی خطر وقوع زمین‌لغزش پرداخته شده است. نتایج نشان می دهد که عامل شیب بیشترین وزن را دارد. بررسی نقشه پهنه بندی با استفاده از مدل MACBETH نشان می دهد که 58/4، 25/12، 01/25، 34/39 و 78/18 درصد از مساحت منطقه مورد مطالعه به ترتیب در پهنه های خطر خیلی زیاد، زیاد، متوسط، کم و خیلی کم قرار گرفته اند. نتایج ارزیابی عملکرد مدل MACBETH حاکی از دقت قابل‌قبول این مدل در پیش‌بینی پهنه‌بندی لغزش زمین است. مقدار سطح زیر منحنی (AUC) برای داده‌های آموزشی برابر با 86/0 و برای داده‌های اعتبارسنجی برابر با 88/0 به‌دست آمده است، که بیانگر عملکرد مناسب مدل در هر دو مجموعه داده و توانایی بالای آن در تفکیک نواحی مستعد لغزش از نواحی غیرمستعد است.

https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_20938_421d53e210aa372a3dee0eaec1529c71.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 13 47 2026 06 22 Assessing the flood‐susceptibility potential of the Tanguieh basin using morphometric parameters and statistical models ارزیابی پتانسیل سیل‌خیزی حوضه تنگوئیه با استفاده از پارامترهای مورفومتری و مدل‌های آماری 79 60 20925 10.22034/hyd.2025.68487.1807 FA محسن پورخسروانی استاد بخش جغرافیای دانشگاه شهید باهنر کرمان حسین غضنفرپور استاد بخش جغرافیای دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران فاطمه کرمیان دانشجوی کارشناسی ارشد بخش جغرافیای دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. Journal Article 2025 08 04 Morphometric parameters, while describing the physical characteristics of a watershed, also control quantitative flood parameters such as discharge, time of occurrence, time of concentration, lag time, and flood hydrograph. For this reason, morphometric analysis is considered a low-cost, fast, and reliable method for flood assessment. This study aims to evaluate the flood susceptibility potential of various sub-watersheds in the Tanguieh basin using morphometric parameters and statistical models. After delineating the sub-watersheds, fifteen morphometric parameters were calculated for each one, and the relationships between these parameters and their influence weights were determined using the Pearson correlation test and Weighted Sum Analysis (WSA). Subsequently, the Sub-watershed Prioritization Index (SWPI) was calculated using the Weighted Linear Combination (WLC) method to prioritize the sub-watersheds for watershed management and flood control operations. Finally, analysis of variance (ANOVA) and statistical mean comparison tests, including Duncan’s test, were employed for grouping the sub-watersheds. The results indicated that based on the SWPI index, sub-watershed No. 1 (724.31) ranked first, followed by No. 2 (617.8) and No. 3 (570.196) in flood control priority. Additionally, according to the coefficient of variation (CV), sub-watershed No. 1, with an average score of 2.13, exhibited the highest flood susceptibility potential, followed by sub-watershed No. 3 (2.07) and sub-watershed No. 2 (1.8). However, Duncan’s mean comparison test revealed that although morphometric evaluations appeared to differentiate the sub-watersheds, there was no statistically significant difference among the three, placing them all in the same group. پارامترهای مورفومتری ضمن توصیف ویژگی‌های فیزیکی حوضه، پارامترهای کمّی سیلاب مانند، دبی، زمان وقوع، زمان تمرکز، زمان تأخیر و هیدروگراف سیل را کنترل می‌نمایند، پژوهش حاضر سعی دارد پتانسیل سیلخیزی زیرحوضههای مختلف حوضه تنگوئیه را با استفاده از پارامترهای مورفومتری ارزیابی نماید. بدین منظور بعد از تعیین زیرحوضه‌های مختلف، 15 پارامتر مورفومتری برای آنها محاسبه گردید. سپس ارتباط بین پارامترهای مورفومتری و تعیین وزن تاثیر هر یک از آنها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون و آنالیز مجموع وزنی WSA تحلیل شد. در مرحله بعد برای اولویت بندی زیرحوضه‌ها به منظور انجام عملیات آبخیزداری و کنترل سیلاب از شاخص اولویت بندی زیرحوضه‌ها (SWPI) استفاده شد که این شاخص بر اساس روش ترکیب خطی وزنی (WLS) محاسبه شد. در نهایت جهت گروه‌بندی زیرحوضه‌ها از آزمون آنالیز واریانس و آزمون آماری مقایسه میانگین‌ها استفاده شد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که، بر اساس شاخص SWPI زیرحوضه شماره 1 (31/724) اولویت اول، زیرحوضه شماره2 (8/617) اولویت دوم و زیرحوضه شماره 3 (196/570) اولویت سوم را برای انجام فعایت‌های کنترل سیلاب به خود اختصاص داده‌اند. همچنین براساس شاخص CV، زیرحوضه شماره1 با میانگین امتیاز 13/2 بیشترین پتانسیل سیل‌خیزی را دارد. بعد از آن زیرحوضه شماره 3 با میانگین امتیاز 07/2 و زیرحوضه شماره 2 با میانگین امتیاز 8/1 در رده‌های بعدی قرار می-گیرند. نتایج آزمون مقایسه میانگین‌های دانکن نشان می‌دهد که اگر چه ارزیابی پارامترهای مورفومتری در ظاهر تفاوت‌هایی را بین زیرحوضه‌ها نشان می‌دهد اما از نظر آماری بین سه زیرحوضه اختاف معناداری وجود ندارد و هر سه در یک گروه قرار می‌گیرند.

https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_20925_47012102519d4a28990dba28945316dd.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 13 47 2026 06 22 Assessment Flood Risk Using UFRM Model: A Case Study of Maragheh City ارزیابی خطر سیل با استفاده از مدل UFRM : مطالعه موردی شهر مراغه 98 80 21265 10.22034/hyd.2026.68806.1811 FA حسن محمودزاده استاد گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز فیروز جعفری دانشیار گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز نسرین دین پرور دانشجوی دکتری رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریز Journal Article 2025 08 25 .Climate change is a significant threat to the global ecosystem, affecting both human life and the natural environment. While previously considered a natural seasonal change, human activities have accelerated the rate and severity of climate change. Floods are the most common natural hazard worldwide, accounting for almost half of all weather-related disasters. Land use maps in the years 1994, 2004, 2022 saw the decrease of garden lands and the increase of construction and the destruction of a large amount of vegetation in the region. The average amount of rainfall is the highest with 968 mm for the year1994, 835 mm for the year 2004 and 771 mm for the year2022. Based on the results, the amount of water retention in the basin for the years1994, 2004, 2022 is equal to 0.48%, 0.37% and 0.31%. The amount of water absorbed in the basin is equal to 1332, 12/01 and 10/56 in terms of million cubic meters in the mentioned years. The volume of flood realized for the years 1994, 2004, 2022 is equal to 21/56, 31.96, 42/94 million cubic meters, respectively. The amount of damages caused by flood for the years 1994, 2004, 2022 is equal to 7237 thousand dollars, 317908 thousand dollars and 884706 thousand dollars, respectively. سیل یکی از پدیده های موجود در طبیعت بوده که از دیر باز، بشر شاهد وقوع آن می باشد .ضریب جریان سیلاب ایجاد شده در اثر بارش روی یک حوضه به عوامل متعددی همچون توپوگرافی ، لیتولوژیکی و بطور کلی مشخصات حوضه و نیز مشخصات بارش باریده روی آن حوضه وابسته می باشد نقشه های کاربری اراضی در سال های 1363 ،1383 و 1401شاهد کاهش اراضی باغی و افزایش ساخت وساز و ازبین رفتن حجم وسیعی از پوشش گیاهی منطقه بوده میزان میانگین بارشی براساس داده های گرفته شده از اداره آب و هوا شناسی استان اذربایجان شرقی با بیشترین مقدار با 968 میلی متر برای سال 1363 ،835 میلی متر برای سال 1383 و 771 میلی متر برای سال 1401 می باشد. براساس نتایج حاصل میزان نگه داشت آب در حوضه برای سال های 1363 ، 1383، 1401 برابر با 48/0درصد ، 37/0 درصد و 31/0 درصد می باشد. میزان آب جذب شده در حوضه به ترتیب سال های گفته شده بر حسب میلیون متر مکعب برابر با 32/13و01/12 و 56/10می باشد.حجم سیلاب برآورده شده برای سال های 1363، 1383 ،1401 به ترتیب برابر با 56/21، 96/31، 94/42 میلیون متر مکعب می باشد. میزان خسارات ناشی ازسیل برای سال های 1363 ، 1383 ،1401 به ترتیب برابر با 7237 هزار دلار ،317908 هزار دلار و 884706 هزار دلار می باشد.به طور کلی تغییرات کاربری اراضی به طور قابل توجهی بر کاهش تاب آوری شهر مراغه در مقابل خطر سیل تاثیر دارد

https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21265_00e189462ff2a26110d5aceca501292c.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 13 47 2026 06 22 Estimating the rate of land subsidence in the Shahriar Plain using radar interferometry technique and analyzing the parameters affecting it برآورد نرخ فرونشست سطح زمین در دشت شهریار با استفاده از تکنیک تداخل‌سنجی راداری و تحلیل پارامترهای موثر بر آن 118 99 21343 10.22034/hyd.2026.69137.1815 FA صیاد اصغری سراسکانرود استاد ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. مریم محمدزاده شیشه گران دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. عقیل مددی 1-استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. 0000-0002-1036-4292 Journal Article 2025 09 13 One of the hazards that has occurred in many plains of Iran in recent years is the hazards caused by subsidence. Identifying areas exposed to subsidence and estimating its rate plays an important role in managing and controlling this phenomenon. In this study, the high-precision radar interferometry technique is one of the most appropriate methods for identifying and measuring the amount of subsidence. This technique compares the phase taken from two radar data sets at two different times and, by creating an interferogram, is able to measure changes in the land surface over time. In this study, Sentinel 1 radar images from 2016 and 2023 were used to identify and measure subsidence in the Shahriar Plain, and SARSCAPE software was used to process the information. In order to monitor the groundwater level, data from underground piezometric wells in the study area were used for every 5 years with the interpolation method using kriging models, which have a very high accuracy. The K-Bessel method with an RMS value of 0.142 for 2019 and the Gaussian method with an RMS value of 0.129 for 2023, which were known to be the most accurate methods, were extracted. According to the results, the maximum subsidence rate in 7 years in the Shahriar Plain was estimated to be 28 cm and the uplift rate was estimated to be 10 cm شناسایی مناطق در معرض فرونشست و برآورد نرخ آن نقش مهمی در مدیریت و کنترل این پدیده دارد. در این پژوهش، از تکنیک تداخل‌سنجی راداری با دقت بالا از مناسب ترین روش‌های شناسایی و اندازه گیری میزان فرونشست می‌باشد. این تکنیک فاز گرفته از دو مجموعه داده رادار در دو زمان مختلف را مقایسه و با ایجاد اینترفروگرام، قادر به اندازه‌گیری تغییرات سطح زمین در دوره زمانی است. در این پژوهش به منظور شناسایی و اندازه‌گیری فرونشست در دشت شهریار از تصاویر راداری سنتینل 1 سال‌های 2016 و 2023 و به منظور پردازش اطلاعات از نرم‌‌افزار SARSCAPE استفاده شده است. به منظور پایش سطح آب زیرزمینی از داده های چاه‌های پیزومتری زیرزمینی منطقه مورد مطالعه برای هر 5 سال با روش درون یابی از مدل‌های کریجینگ که از دقت بسیار بالایی برخوردار است استفاده گردید. روش K-Besselبا مقدار RMS 142/0، برای سال 2019 و روش Gaussian با مقدار RMS 129/0، برای سال 2023 که دقیق‌ترین روش شناخته شدند، استخراج شد. طبق نتایج، بیشینه نرخ فرونشست در 7 سال در دشت شهریار، 28 سانتیمتر و میزان بالاآمدگی 10 سانتی‌متر برآورد شده است. رابطه بین فرونشست و تغییرات مقدار سطح آب‌های زیرزمینی نشان داد که در سال 2019 سطح آب 51/97 متر بوده است که در طی 5 سال در سال 2023 به 51 /90 متر کاهش یافته است که این افت سطح آب زیرزمینی نشان می‌دهد که این افت سطح آب زیرزمینی منجر به فرونشست زمین در منطقه مورد مطالعه شده است.

https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21343_87420b2703f5a7c2786ce518cdc8c6aa.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 13 47 2026 06 22 Structural Traps: Assessing the Dual Impact of Morphology and the Quantity of Construction Development on the Frequency of Local and Regional Dust Occurrence (Case Study: Kerman Province) تله‌های ساختاری: ارزیابی تأثیر دوگانه مورفولوژی و کمیت توسعه ساخت‌وسازها بر فراوانی رخداد گرد و غبار محلی و منطقه‌ای:ه موردی:استان کرمان، ایران. 139 119 21765 10.22034/hyd.2026.70008.1824 FA سعیده زابلی دانشجوی دکتری آب و هواشناسی در دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز سعید جهانبخش اصل Professor, Department of Climatology, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran. علی محمد خورشیددوست استاد آب و هواشناسی دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی دانشگاه تبریز-تبریز-ایران 0000-0003-3020-7603 محمود خسروی استاد آب و هواشناسی،گروه جغرافیای طبیعی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران. Journal Article 2025 11 02 The study assesses the impact of urban morphology and construction quantity on the frequency of local (WMO 07) and regional (WMO 06) dust events in Kerman Province. Dust data were obtained from 11 synoptic stations, and construction data were extracted from the GHSL layer (2005-2020). Using negative binomial regression with fixed effects, the influence of morphological obstruction (count_oblique), total construction density (built_total), and spatial clustering (HH/LL) on dust frequency was modeled. The Hausman test (P=0.048) justified the use of fixed effects. Results indicate that morphological obstruction is the strongest predictor of increased frequency for both dust types (WMO 07: IRR=1.025, P<0.001; WMO 06: IRR=1.027, P<0.001), suggesting that improper building orientation traps pollutants. Surface disturbance in low-density clusters (LL) significantly increased local dust events (IRR=1.026, P=0.029). Total construction quantity tended to decrease WMO 07 (IRR=0.970, P=0.074) while increasing WMO 06, indicating a dual effect of surface stabilization and increased urban roughness. The findings confirm that the urban structure in Kerman Province acts as a "pollutant trap," underscoring the need for policies focused on aerodynamic building codes and surface stabilization in sensitive areas. گرد و غبار یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی در مناطق خشک و نیمه‌خشک ایران است که پیامدهای گسترده‌ای برای سلامت عمومی، پایداری شهری و مدیریت محیط‌زیست دارد. با وجود مطالعات متعدد، اغلب پژوهش‌ها بدون تفکیک گرد و غبار با منشأ محلی و منطقه‌ای و بدون توجه همزمان به کمیت و مورفولوژی ساخت‌وسازهای شهری انجام شده‌اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر همزمان کمیت و کیفیت (مورفولوژی و جهت‌گیری) توسعه ساخت‌وسازهای جدید بر گرد و غبار محلی و منطقه‌ای در استان کرمان انجام شد. داده‌های گرد و غبار از 11 ایستگاه سینوپتیک و داده‌های ساخت‌وساز از لایه GHSL برای دوره 2005– تا 2020 استخراج شد. برای تحلیل روابط، از رگرسیون دوجمله‌ای منفی با اثرات ثابت استفاده شد. نتایج نشان داد که انسداد مورفولوژیک ساخت‌وسازهای جدید، قوی‌ترین عامل افزایش فراوانی هر دو نوع گرد و غبار است، به‌گونه‌ای که جهت‌گیری نامناسب ساختمان‌ها موجب حبس آلاینده‌ها می‌شود. همچنین، آشفتگی سطح در مناطق کم‌تراکم، گرد و غبار محلی را به‌طور معناداری افزایش داد. در مقابل، کمیت کل ساخت‌وساز اثری دوگانه نشان داد؛ از یک سو از طریق تثبیت سطح گرایش به کاهش گرد و غبار محلی داشت و از سوی دیگر با افزایش زبری و انسداد تهویه، برخی رخدادها را تشدید کرد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که ساخت‌وسازهای جدید در استان کرمان می‌توانند به‌عنوان «تله‌های آلاینده» عمل کنند و مدیریت گرد و غبار صرفاً با کنترل حجم ساخت‌وساز امکان‌پذیر نیست. بنابراین، سیاست‌های شهری باید بر بهبود کیفیت طراحی آیرودینامیکی، جهت‌گیری ساختمان‌ها نسبت به باد غالب و تثبیت سطح در نواحی حساس تمرکز یابند.

https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21765_f8c09b92e0daea2bad68aec49174f14a.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 13 47 2026 06 22 Modeling soil erosin to assess suitable slope length in hazard-prone areas مدل سازی فرسایش خاک برای ازیابی طول شیب مناسب در مناطق مستعد خطر 162 140 21270 10.22034/hyd.2026.70342.1825 FA محمد الماسی نیا استادیار، گرو ه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگا ه پیام نور، تهران،ایران حسن علیزاده دانشیار، گروه زمین شناسی، دانشگاه پیام تهران،ایران 0000-0003-0720-9520 شهریار ممزایی 3- کارشناس دفتر امور روستایی وشوراهای استانداری اصفهان Journal Article 2025 11 22 Soil erosion is a major environmental hazard in regions characterized by complex topography and intense rainfall, posing serious threats to land sustainability, agricultural productivity, and hydrological systems. Among empirical erosion models, the Revised Universal Soil Loss Equation (RUSLE) is widely used due to its reliability and compatibility with GIS-based spatial analysis. A critical parameter in RUSLE is the topographic factor (LS), which is highly sensitive to the spatial resolution of the Digital Elevation Model (DEM). Inappropriate selection of DEM cell size can introduce substantial uncertainty into erosion estimates. This study aims to determine the optimal DEM resolution for accurate LS factor estimation in hazard-prone areas by integrating geostatistical techniques with GIS modeling. DEMs with spatial resolutions of 30, 50, 100, and 300 m were generated from topographic contour data and evaluated using semivariogram analysis and kriging interpolation. Geostatistical parameters including nugget, sill, range, and prediction error (RMSE) were systematically compared. The results indicate that a 50 m DEM provides the most balanced performance by preserving essential topographic variability while minimizing spatial noise and prediction error. The findings emphasize that DEM resolution should be selected based on statistical and spatial dependency analysis rather than arbitrary criteria. The proposed framework enhances the reliability of soil erosion assessment and provides valuable guidance for watershed management and hazard mitigation in erosion-prone landscapes. فرسایش خاک یکی ازمهم ترین چالش‌های ‌ زیست محیطی است که مستقیم بر پایداری سرزمین تاثیر می گذارد. در میان مدل های تجربی مختلف، معادله جهانی اصلاح شده فرسایش خاک (RUSLE ) به عنوان یکی از معتبرترین ابزارها برای برآورد میانگین بلند مدت کمی میزان فرسایش به کار می‌رود. دقت خروجی های این مدل به کیفیت و تفکیک مکانی مدل رقومی ارتفاع (DEM)، به ویژه در محاسبه عامل طول و شیب و دامنه (LS)، وابستگی زیادی دارد. این تحقیق با بهره گیری از رویکردهای زمین آماری و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، مناسب ترین اندازه سلول DEM برای برآورد عامل LS در مدل سازی فرسایش خاک تعیین شد. چهار DEM با اندازه های 30، 50، 100 و 300 متر تولید و با استفاده از تحلیل نیم واریوگرام و کریجینگ، وابستگی مکانی و دقت پیش بینی مورد ارزیابی قرار گرفت. تا تاثیراندازه سلول بر تنوع پذیری داده ها و دقت پیش بینی عامل LS بررسی شود. نتایج نشان داد که با افزایش اندازه سلول تا 50 متر، اثر ناگت کاهش یافته و وابستگی فضایی داده ها افزایش می یابد، در حالی که با افزایش بیشتر اندازه سلول، میزان تنوع مکانی و دقت مدل کاهش می یابد. بر اساس مقایسه پارامترهای زمین آماری DEM ، با اندازه سلول 50 متر مناسب ترین تفکیک مکانی برای محاسبه عامل LS در منطقه مورد مطالعه تشخیص داده شد. یافته های این پژوهش می تواند به عنوان مبنایی برای انتخاب بهینه تفکیک مکانی DEM در مطالعات فرسایش خاک و تحلیل های هیدرولوژیکی مشابه مورد استفاده قرار گیرد.

https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21270_b7f8d6774a40c419e7855518a68e45fd.pdf