دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 10 37 2023 12 22 The role of landforms and lithology in the rate of soil erosion in Zonuzchay Catchment نقش لندفرم ها و لیتولوژی در میزان فرسایش خاک حوضه آبریز زنوزچای 24 1 17075 10.22034/hyd.2023.53806.1660 FA فریبا کرمی استاد گروه ژئومورفولوژی دانشگاه تبریز داود مختاری استاد گروه ژئومورفولوژی دانشگاه تبریز فرنوش احمدی فارغ التحصیل دانشگاه تبریز Journal Article 2022 10 23 The aim of this study is to estimate the rate of soil erosion and its relationship with landforms of Zonuzchay catchment in Marand city. In this study to estimate the rate of soil erosion and sediment production, the modified global model of soil loss (RUSEL), geographic information system (GIS) and remote sensing (RS) was used. To implement the model, rainfall erosivity factors (R), soil erodibility factor (K), slope length-gradient factor (LS), support practice factor (P), and cover-management factor (C) in Arc GIS environment calculated and Then a soil erosion map was drawn. Topographic position index (TPI) was used to classify and map the landforms of the basin. Then, the role of different landforms in relation to soil erosion rates was investigated by combining relevant maps. The results showed that the values of soil erosion in Zonuzchay basin vary between 0 and 50.20 tons per hectare per year. Valleys and cuts located on heights and slopes have the highest rate of erosion and low-slope domains and flat areas and plains include areas with low and very low erosion. In Zonuzchay basin, soil erosion is mostly on the builders of Flysch type deposits, red and gray conglomerates with Marny layers and alluvial terraces. Investigation of regression relationships between (RUSLE) model factors and soil erosion of Zonuzchay basin showed that the slope length-gradient factor has the greatest effect in calculating the rate of erosion of Zonuzchay basin. . هدف پژوهش حاضر، برآورد میزان فرسایش خاک و بررسی نقش لندفرم‌ها و واحدهای لیتولوژی در فرسایش خاک حوضه آبریز زنوزچای شهرستان مرند می‌باشد. در این پژوهش برای برآورد میزان فرسایش خاک از مدل جهانی اصلاح شده هدررفت خاک (RUSLE)، سامانۀ اطلاعات جغرافیایی(GIS) و سنجش از دور (RS) استفاده شد. برای اجرای مدل عوامل فرسایندگی باران (R)، فرسایش‌پذیری خاک (K)، توپوگرافی (LS)، حفاظت خاک (P) و مدیریت پوشش گیاهی (C) در محیط Arc GIS محاسبه و سپس نقشه فرسایش خاک در 5 کلاس خطر (بسیار کم، کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد) ترسیم شد. برای طبقه‌بندی و ترسیم نقشه لندفرم‌ها نیز از شاخص موقعیت توپوگرافی (TPI) استفاده شد. سپس نقش لندفرم‌ها و واحدهای لیتولوژی مختلف در ارتباط با نرخ فرسایش خاک و با تلفیق نقشه‌های مربوطه بررسی شدند. نتایج اجرای مدل نشان داد که متوسط فرسایش خاک 1/71 تن در هکتار در سال است. نتایج نقشه فرسایش نشان داد که بخش عمده‌ای از حوضه (67/07درصد) جزء طبقه فرسایشی خیلی‌کم و 2/37 درصد آن در طبقه فرسایشی خیلی زیاد و زیاد قرار دارند. با تلفیق نقشه لندفرم‌ها و فرسایش خاک معلوم شد که بیشترین فرسایش در مجموع به دره‌ها و بریدگی‌های واقع بر ارتفاعات و دامنه‌ها و سپس ستیغ‌های مرتفع و قله‌ کوه‌ها اختصاص دارد. در حوضه زنوزچای، فرسایش خاک بیشتر بر روی نهشته‌های تیپ فلیش، کنگلومرای قرمز و خاکستری با میان لایه‌های مارنی و پادگانه‌های آبرفتی می‌باشد. ضریب همبستگی بین عوامل مدل (RUSLE) و فرسایش خاک نشان داد عامل توپوگرافی (LS) بیشترین اثرگذاری را در محاسبه میزان فرسایش حوضه زنوزچای دارد. https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_17075_d35748fa48d426e1d0ff0770d9cafa0f.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 10 37 2023 12 22 Investigating changes in the hydrological flow regime and the environmental flow component of EFCs in Khiauchai River in a 30-year period بررسی تغییرات رژیم جریان هیدرولوژیکی و مؤلفه جریان محیط زیستی EFCs در رودخانه خیاوچای در یک دوره 30 ساله 43 25 15931 10.22034/hyd.2023.54796.1672 FA حسن ستایشی نساز دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران صیاد اصغری سراسکانرود استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران رئوف مصطفی‌زاده دانشیار گروه آموزشی منابع طبیعی و عضو پژوهشکده مدیریت آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران عقیل مددی استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران 0000-0002-1036-4292 Journal Article 2023 01 04 Rivers are very important in terms of human uses and ecological functions. In the present research, the environmental flow components of the Khiavchai River have been determined. Therefore, changes in the EFCs were determined using IHA software. According to the results, the values of low flows were high in the first period (1988 to 2017), but decreased in recent periods. Also, the decrease in the discharge values of the maximum flow indicators and the increase in the number of days with zero discharge to the number of 174 days were also caused by the change of the river regime. The amount of peak rate and decline rate components has increased in recent periods. The values of low flow duration indicators and low flow frequency have increased. Based on the change of flow dispersion index, the occurrence of strong or very low flows in the river has been intensified. According to the FDCs, in the early periods of the river flow regime, river flow was higher than 0.01cms during the year, while in recent periods it has decreased to less than 0.001cms. Based on the changes in the duration of the flow in recent periods, the duration of the river has changed to 50-60% of the days of the year with a very low discharge. Overuse of river flow changes in the flow regime, and successive droughts have increased the severity of the change in the flow regime and the deviation of the river conditions from the normal state. رودخانه‌ها دارای اهمیت بسیار بالا از نظر استفاده‌های انسانی و کارکردهای اکولوژیک هستند. در تحیق حاضر مولفه‌های جریان محیط زیستی رودخانه خیاوچای در دوره‌های متوالی 5 ساله تعیین شده است. در این راستا تغییرات مولفه‌های جریان محیط زیستی رودخانه خیاوچای با استفاده از نرم‌افزار IHA مشخص شد. بر اساس نتایج، مقادیر جریان‌های کمینه در دوره اول (1367 تا 1396) بالا بوده است ولی در دوره اخیر (1391 تا 1398) کاهش پیدا کرده است. هم‌چنین کاهش مقادیر دبی شاخص‌های جریان‌های حداکثر و افزایش تعداد روزهای دبی صفر به تعداد 174 روز نیز ناشی از کاهش آبدهی رودخانه بوده است. مقدار مولفه‌های نرخ اوج‌گیری و نرخ فروکش در دوره‌های اخیر افزایش پیدا کرده است. مقادیر شاخص‌های تداوم جریان کمینه، و فراوانی جریان کمینه در رودخانه خیاوچای افزایش داشته است. بر اساس تغییر مقادیر شاخص پراکندگی جریان، وقوع جریان‌های شدید و یا بسیار کم در رودخانه به‌دلیل کاهش جریانهای کمینه و افزایش دبی‌های سیلابی تشدید شده است. بدر دوره‌های ابتدایی رژیم جریان رودخانه طبیعی‌ بوده و در ایام سال با دبی بالاتر از 01/0 مترمکعب درثانیه جریان داشته است، درحالی‌که، در دوره‌ 7 ساله اخیر کاهش پیدا کرده و به میزان 001/0 مترمکعب درثانیه رسیده است. براساس تغییرات تداوم جریان در دوره‌های اخیر تداوم رودخانه به 50 الی 60 درصد ایام سال با دبی بسیار کم تغییر پیدا نموده است. در مجموع می‌توان گفت که تغییر مولفه‌های محیط زیستی جریان در راستای کاهش دبی و افزایش روزهایی با دبی صفر بوده است که می‌تواند ناشی از کاهش بارندگی و وقوع خشکسالی‌ها باشد. https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_15931_e17910016fc76bd0f8656a48d0c79006.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 10 37 2023 12 22 Reconstructing the Sequence of Discharge and Paleotemperature of Jajroud Basin Based on Geochemistry and Sedimentology of Terraces بازسازی تناوب دبی و دمای دیرینه حوضه جاجرود بر اساس ژئوشیمی و رسوب‌شناسی پادگانه ها 62 44 17018 10.22034/hyd.2023.55387.1680 FA مجتبی یمانی استاد گروه ژئومورفولوژی دانشگاه تهران شهناز جودکی دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه ریزی، دانشگاه اصفهان، گروه جغرافیای طبیعی Journal Article 2023 02 16 Terraces are important archives for paleontology. In this research, the paleotemperature changes and discharge frequency of Jajroud basin in the northeast of Tehran have been investigated based on the sedimentology and geochemistry characteristics of the reservoirs. First, the sediment samples were analyzed with calcimetry, EC, XRF, and PH techniques, and then these data were correlated with the indices of salinity, chemical weathering, acidity, and maturity of the sedimentary layers of the defenses. The results show three periods of flow changes, during the alternation of cold and warm periods of the river. One is at the peak of the glacial period, when the accumulation of snow and ice in the mountainous part has reduced the discharge (before the Holocene). In the second stage, by passing from the glacial period to the warm period (11 to 8 thousand years ago), Jajrud has experienced its highest discharge. Because the melting of glaciers has been accompanied by rainfall. The existence of very coarse layering in the early Holocene terraces indicates the occurrence of floods in this period. In the third stage, the dominance of recent hot and dry conditions (8 thousand years ago until now) and the lack of glacial deposits have led to a decrease in river flow. Based on this, the geochemical studies of the reservoirs can provide valuable data to recover the dynamic changes of flow and discharge during the Quaternary period and can be generalized to other similar basins. پادگانه‌ها آرشیوهای مهمی برای دیرینه‌شناسی به شمار می‌روند. در این پژوهش، تغییرات دمای دیرینه و تناوب دبی حوضه جاجرود در شمال شرق تهران بر اساس ویژگی‌های رسوب‌شناسی و ژئوشیمی پادگانه‌ها بررسی شده است. ابتدا با تکنیک‌های کلسیمتری، EC، XRF و PH نمونه های رسوبی آنالیز و سپس این داده ها با اندیس‌های میزان شوری، هوازدگی شیمیایی، اسیدیته و بلوغ لایه‌های رسوبی پادگانه‌ها ارتباط داده شده‌اند. نتایج نمایانگر سه دوره تغییرات دبی، طی تناوب دوره‌های سرد و گرم رود داده است. یکی در اوج دوره یخچالی که انباشت برف و یخ در بخش کوهستانی کاهش دبی را به همراه داشته است(قبل از هولوسن). در مرحله دوم، با گذر از دوره یخچالی به گرم (11 تا 8 هزار سال قبل) جاجرود بیشترین دبی خود را تجربه کرده است. زیرا ذوب یخچال‌ها با دبی بارش توأم بوده است. وجود لایه‌بندی بسیار درشت‌بافت در پادگانه‌های اوایل هولوسن نشانگر وقوع سیلابهای در این دوره است. در مرحله سوم، تسلط شرایط گرم و خشک اخیر(8 هزار سال پیش تاکنون) و فقدان ذخایر یخچالی، منجر به کاهش دبی رودها شده است. زیرا امروزه دبی جاجرود صرفاً از بارش‌ تأمین می‌شود و وقوع سیلاب‌های دوره‌ای نیز نتیجه‌ مستقیم خروج از آستانه‌های شدت و مدت بارش‌ها است. بر این اساس، مطالعات ژئوشیمی پادگانه ها می‌تواند داده‌های ارزشمندی را برای بازیابی تغییرات دینامیکی جریان و دبی، طی دوره کواترنری فراهم کرده و قابل تعمیم به سایر حوضه های مشابه است. https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_17018_2e92b665cd109336eed4aaaff7a961d4.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 10 37 2023 12 22 Accuracy of landslide potential hazard maps of Kurdistan dam watershed using Full ConsistencyMethod (FUCOM), BestWorst Method (BWM) and Analytic Hierarchy Process (AHP) methods ارزیابی دقت نقشه ‏های پتانسیل خطر زمین‏ لغزش حوضه آبریز سد کردستان با استفاده از روش‏ های AHP، BWM و FUCOM 80 63 16237 10.22034/hyd.2023.55538.1682 FA علیرضا ایلدرمی استاد گروه مهندسی طبیعت، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران مهدی سپهری دکتری مدیریت آبخیزداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران Journal Article 2023 02 22 In this researchlandslide sensitivity was zoned using statistical models intheKurdistan Dam watershed and the most appropriatemodel was introduced.First, the studied area was determined and with field observations, the number of 9 landslides was recorded and a landslide distribution map was prepared. In the next step, the factors affecting the occurrence of landslides including geology, rainfall, land use, distance from the river, distance from the fault, slope and height were identified and then a map of these factors was prepared. To determine the rateof each of the effective factors in the occurrence of landslides, the map of each information layer of the effective factors is integrated with the distribution map of the landslide and using AHP, BWM and FUCOM statistical modelsseparate information layers are weighted and By overlapping different layers, the final landsliderisk zoning mapswere prepared and compared.The results showed that land use in AHP and BWM methods and rainfall lines, in addition to land use inFUCOM method have the greatest effect and the criteria of heightdistance from the fault and slope respectively in the three AHP, BWM and FUCOM methods have the least effect on the occurrence of landslidestheresults showed that the lithological variable has a great role on the occurrenceof landslides in the studied area.In generalthe results showed that in AHP and BWM methods, the numberof required pairwise comparisons increases significantly with the number of compared parameters, and in this case, the uncertaintyof opinions increases, which shows the superiority of the FUCOM method over It showswell in other ways. در این پژوهش،حساسیت زمین لغزش با استفاده از مدل‏های آماری درحوضه آبریز سد کردستان پهنه‌بندی و مناسب‌ترین مدل معرفی شد.ابتدا محدوده مورد مطالعه تعیین موقعیت و با مشاهدات میدانی تعداد9 لغزش ثبت و نقشه پراکنش زمین‏ لغزش تهیه گردید.در مرحله بعد عوامل مؤثر بر رخداد زمین‏ لغزش شامل زمین‏ شناسی، بارش، کاربری اراضی، فاصله از رودخانه، فاصله از گسل، شیب و ارتفاع شناسایی و سپس نقشه این عوامل تهیه شدبرای تعیین نرخ هر یک از عوامل مؤثردروقوع زمین‏ لغزش، نقشه هریک از لایه‏ های اطلاعاتی عوامل مؤثر با نقشه پراکنش زمین ‏لغزش ادغام و با استفاده از مدل‌های آماری AHP، BWM و FUCOM لایه ‏های اطلاعاتی جداگانه وزن‏ دهی و با همپوشانی لایه ‏های مختلف، نقشه ‏های نهایی پهنه ‏بندی خطر زمین‏ لغزش تهیه و مقایسه شدند.نتایج نشان داد که کاربری اراضی در روش‏هایAHP و BWM و خطوط همباران بعلاوه کاربری اراضی در روش FUCOM بیشترین تأثیر و معیارهای ارتفاع، فاصله از گسل و شیب به‏ترتیب در سه روش AHP، BWM و FUCOM کمترین تأثیر را در وقوع زمین ‏لغزش دارند.نتایج بررسی نقشه‌های پهنه بندی نشان دادکه بیشترین لغزش ‏ها در نیمه شمالی منطقه و اغلب در اراضی مرتعی و در شیب‏ های بیش از 20 درصد و در نزدیکی گسل‏ ها رخ داده است.همچنین نتایج نشان داد که متغیر سنگ ‏شناسی بر وقوع زمین‏ لغزش در منطقه مورد مطالعه نقش زیادی دارد.به طور کلی نتایج نشان داد که در روش‏های AHP و BWM تعداد مقایسه‏ های جفتی مورد نیاز به‏ طور چشمگیری با تعداد پارامترهای مورد مقایسه افزایش و در این حالت، عدم اطمینان نظرات افزایش می‏یابد، که برتری روش FUCOM را نسبت ‏به سایر روش ‏ها را به خوبی نشان می‌دهد. https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_16237_992d11f649cc036205be8eaab7d5498f.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 10 37 2023 12 22 Determining the fractal pattern in a reach of Qharesou river, Ardabil province, Northwest of Iran تعیین الگوی فرکتالی در بازه‌ای از رودخانه قره‌سو استان اردبیل 97 81 17076 10.22034/hyd.2023.57428.1700 FA رئوف مصطفی‌زاده دانشیار گروه منابع طبیعی و عضو پژوهشکده مدیریت آب، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی فریبا اسفندیاری استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران احمد ناصری کارشناسی‌ارشد ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران احمد عبیات استادیار گروه زمین‌شناسی، دانشگاه نفت امیدیه، امیدیه، ایران مریم ادهمی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران Journal Article 2023 07 08 Fractal dimension is a powerful and important index that reflects the physical and morphological characteristics of rivers and has a close relationship with geometric features of rivers. The fractal pattern was used to investigate the sinuosity of the Gharehsou River in Ardabil Province, using the box-counting method. The results show that the fractal dimension of the Gharehsou River varies between 2.068 and 2.186. The minimum fractal dimension is in the first category of meanders with lower areas of tangent circle, and the maximum number of circles falls into the eighth category (having high areas of tangent circle). Based on the correlation between the number and area of tangent circles (0.71 to 0.84), it can be said that the river reaches studied follow a fractal and self-similar pattern. The fractal dimension values in the Anzab village-Taleb Qeshlaqi village reach were calculated to be 2.23, indicating a higher level of self-similarity, which is related with the naturalness of this river reach, which is located within a plain area, and the river has undergone more evolution. On the other hand, in the Taleb Qeshlaqi village-Sabalān Dam reach, the fractal dimension value was found to be 1.85, which may be related to the river traversing steeper paths, limiting its meander development and making the fractal pattern less observable. Human interventions in the river's course, as well as the river's passage through agricultural lands in some cases, have led to changes in the width and depth of the river and restrictions on meander expansion. بعد فرکتال نمایه‌ای قوی و مهم در انعکاس خصوصیات فیزیکی و مورفولوژی رودخانه بوده و ارتباط تنگاتنگی با سایر ویژگی‌های فیزیکی و هندسی رودخانه‌ها دارد. در تحقیق حاضر به‌منظور بررسی وضعیت پیچان‌رودی رودخانه قره‌سوی استان اردبیل براساس الگوی فرکتال از روش شمارش جعبه‌ای استفاده شد، سپس با استفاده از روش ‌همبستگی پیرسون، ارتباط میان پارامترهای مورفولوژیک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان می‌دهد، بعد فرکتال رودخانه قره‌سو بین 068/2 تا 186/2 متغیر است. حداقل بعد فرکتال در دسته اول و حداکثر در دسته هشتم قرار دارد. بر اساس رابطه معنی‌داری ضریب تعیین میان تعداد و مساحت دایره‌های مماس بر پیچان‌رود با مقادیر 71/0 تا 84/0 می‌توان گفت که پیچان‌رودهای مورد مطالعه در بازه مورد مطالعه از رودخانه قره‌سو از الگوی فرکتالی و خودتشابهی پیروی می‌کند. مقادیر بعد فرکتالی بازه روستای انزاب- روستای طالب‌قشلاقی برابر 23/2 محاسبه شد که نشان می‌دهد این بازه دارای خاصیت خودتشابهی بیش‌تری است و می‌تواند دلیلی بر طبیعی بودن بازه مورد نظر باشد و نیز بازه مذکور در یک محدوده دشتی جریان دارد و رودخانه تکامل بیش‌تری پیدا کرده است. این در حالی است که در بازه روستای طالب‌قشلاقی-سد سبلان مقدار بعد فرکتالی برابر 85/1 به‌دست آمد که می‌تواند به عبور رودخانه از مسیرهایی با شیب بیش‌تر مرتبط باشد که توسعه مئاندر را محدود نموده است. باید اشاره شود که برخی دخالت‌های انسانی در مسیر رودخانه و نیز عبور رودخانه از مجاورت اراضی کشاورزی در برخی موارد باعث تغییر در عرض و عمق رودخانه و محدودیت در گسترش مئاندرها شده است. https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_17076_6fb6eb9f90bdd3a561c517ae4353dfdc.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 10 37 2023 12 22 Investigation of hydro-climate parameters trend changes in Miankaleh Wetland, Mazandaran بررسی روند تغییرات پارامترهای هیدرواقلیمی تالاب میانکاله، مازندران 119 98 17077 10.22034/hyd.2023.57490.1702 FA کریم سلیمانی عضو هیات علمی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری سید حسین علوی دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه آبخیزداری، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری. فاطمه شکریان استادیار، گروه آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری. اسماعیل مختارپور معاون فنی و آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی استان مازندران-ساری. Journal Article 2023 07 11 This study investigated the trend of hydroclimate parameters of the Miankaleh wetland using the Mann-Kendall test and Sen slope estimator. Temperature, precipitation, and evaporation parameters were used from the synoptic stations . Also, the discharge data were used from the hydrometric stations of Khalil Mahalleh, Tazeh Abad, Baghoo, and Vatana stations. The results of the Mann-Kendall test showed that the temperature in the Dashte-Naz station in spring and summer seasons has a significant increasing trend with 95% confidence and a significant decreasing trend in winter. Also, there is an increasing trend in Hashem Abad station, with a 95% confidence level in the spring and autumn seasons. Precipitation in Dashte-Naz station with a 95% confidence level has a decreasing and increasing trend, respectively. The most frequent trend changes in Dubai are related to Vatana station, which has a decreasing trend on an annual scale. Evaporation in Dashte-Naz station has a decreasing trend in the autumn and winter seasons and has an increasing trend in spring. Also, in Hashem Abad station, the evaporation rate in autumn has a decreasing trend. The Sen slope estimator method results showed that precipitation in Dashte-Naz station in December was -2.983, and on the annual scale, it is related to Hashem Abad station with -6.283. The highest monthly positive trend line slope of all parameters is related to August precipitation in Dashte- Naz station with a value of 3.20, and the highest annual scale is related to evaporation in Hashem Abad station with a value of 2.157. در این مطالعه به بررسی روند تغییرات پارامترهای هیدرواقلیمی تالاب میانکاله با استفاده از آزمون من-‌کندال و شیب سن پرداخته شد. پارامتر‌های دما، بارش و تبخیر از ایستگاه‌های سینوپتیک دشت‌ناز و هاشم‌آباد و همچنین داده‌های دبی از ایستگاه‌های هیدرومتری خلیل محله، تازه‌آباد، باغو و وطنا استفاده گردید. نتایج حاصل از آزمون من‌-کندال نشان داد که دما در ایستگاه دشت ناز در فصول بهار و تابستان با اطمینان 95% دارای روند معنی‌دار افزایشی و در فصل زمستان دارای روند معنی‌دار کاهشی است. همچنین در ایستگاه هاشم‌آباد در فصول بهار و پاییز دارای روند افزایشی با سطح اطمینان 95% است. بارش در ماه‌های آذر و بهمن در ایستگاه دشت‌ناز با سطح اطمینان 95% به ترتیب دارای روند کاهشی و افزایشی است. بیشترین تغییرات روند در دبی نیز مربوط به ایستگاه وطنا می‌باشد که در مقیاس سالانه دارای روند کاهشی می‌باشد. تبخیر نیز در ایستگاه دشت‌ناز در فصول پاییز و زمستان دارای روند کاهشی و در فصل بهار دارای روند افزایشی است. همچنین در ایستگاه هاشم‌آباد میزان تبخیر در فصل پاییز دارای روند کاهشی می‌باشد. نتایج حاصل از روش تخمین‌گر شیب سن نشان می‌دهد بارش در ایستگاه دشت‌ناز در آذر ماه برابر با 983/2- و در مقیاس سالانه نیز مربوط به ایستگاه هاشم‌آباد با 283/6- می‌باشد. بیشترین شیب خط روند مثبت ماهانه در بین تمامی پارامترها مربوط به بارش مرداد ماه در ایستگاه دشت‌ناز با مقدار 20/3 می‌باشد همچنین در مقیاس سالانه نیز بیشترین مقدار مربوط به تبخیر در ایستگاه هاشم‌آباد با مقدار 157/2 می‌باشد. https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_17077_209746210dc50da9163c9d81566be28a.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 10 37 2023 12 22 Finding the origin and synoptic analysis of atmospheric rivers leading to precipitation in the western and northwestern regions of Iran منشاء یابی و تحلیل همدیدی رودخانه های جوی منجر در بارش در منطقه غرب و شمال غرب ایران 138 120 17181 10.22034/hyd.2023.58037.1705 FA وحیده ابطحی دانشجوی دکتری آب و هواشناسی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. سعید جهانبخش استاد گروه آب و هواشناسی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز ، ایران. هاشم رستم زاده دانشیار گروه آب و هواشناسی، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز ، ایران. حسن لشکری استاد گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران Journal Article 2023 08 22 In global meteorological literature, atmospheric rivers are defined as long and narrow pathways of intense water vapor transport towards the polar regions in the middle latitudes, typically associated with low-level jet streams along the leading edge of extratropical cyclones. In this study, to identify the origins of the incoming atmospheric rivers to the study area, precipitation systems that occurred at more than half of the region's stations were selected. Then, using vertically integrated water vapor flux data from the east and north of the study area with a spatial resolution of 0.5 x 0.5 degrees, the magnitude of the water vapor flux was calculated. To calculate the magnitude of the flux, data including specific humidity and meridional and zonal winds at pressure levels from 1000 to 300 hPa were used. showed that these rivers have entered northwest and west of Iran from four moisture sources. The sources are the warm southern seas (the Sudan - Red Sea low-pressure pattern), the convergence zone region, the combined source of the Sudan low-pressure system and the Mediterranean circulation, and the Mediterranean Sea. Among these sources, the warm seas of Arabia and Oman and the Red Sea had the largest share in the incoming rivers to the region. These atmospheric rivers have been the strongest in terms of both temporal continuity and moisture flux. They first enter southwest Iran and then into the study area. The atmospheric rivers with the convergence zone source rank second in terms of their contribution to the region's precipitation. رودخانه‌های جوّی در ادبیات آب و هواشناسی جهانی مسیرهایی باریک و طویل از انتقال قوی بخارآب به سوی قطب در عرض های میانه تعریف شده اند که عموماً با جریان‌های جت سطح پایین در رأس جبهه‌ی سرد سیکلون‌های برون حاره مرتبط می‌باشند. برای شناسایی منشاء رودخانه های جوی ورودی به منطقه مورد مطالعه، ابتدا سامانه های بارشی که در بیش از نیمی از ایستگاه های منطقه رخ داده بودند، انتخاب گردیدند. با استفاده از داده های جریان قائم بخارآب شرق سو و شمال سو با تفکیک مکانی ۵/×۵/۰ درجه قوسی، بزرگی جریان قائم بخار آب محاسبه شد. برای محاسبه بزرگی جریان از داده های جریان قائم بخارآب شامل نم ویژه و وزش های مداری و نصف النهاری از تراز ۱۰۰۰ تا ۳۰۰ هکتوپاسکالی استفاده شده است. بررسی نشان داد که این رودخانه ها از چهار منشاء رطوبتی وارد شمال غرب و غرب ایران شده اند. منشاء دریاهای گرم جنوبی (الگوی کم فشار سودان – دریای سرخ)، منشاء منطقه همگرایی حاره ای، منشا ترکیبی کم فشار سودان و چرخند مدیترانه و منشاء دریای مدیترانه. از این میان، منشاء دریاهای گرم عرب و عمان و دریای سرخ بیشترین سهم را در رودخانه های ورودی به منطقه داشته اند. این رودخانه های جوی هم از لحاظ تداوم زمانی و هم از لحاظ مقدار جریان رطوبتی، قوی ترین رودخانه ها بوده اند. این رودخانه ها ابتدا وارد جنوب غرب ایران شده و در ادامه وارد منطقه مطالعاتی می شوند. https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_17181_e2924d054ef0e70b7ae3d361f806d470.pdf

دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 10 37 2023 12 22 Determination of the hydrological changes of Taleghan River Based on IHA indices. تعیین تغییرات هیدرولوژیکی طالقان‌رود بر اساس شاخص‌های IHA 157 139 17177 10.22034/hyd.2023.58352.1707 FA مهناز رضایی گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران سمیه خالقی گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران، ایران محمد مهدی حسین زاده گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهیدبهشتی، تهران Journal Article 2023 09 09 Considering the importance of the subject, in this research, the factors affecting the hydrological changes of the Taleghan River have been investigated. Descriptive-analytical methods have been used in this research. The most important data of the research included Landsat 5 and 8 satellite images, the SRTM 30-meter height digital model, Taleghan synoptic station climate information, and regional discharge information. Also, the most important tools used in the research were ArcGIS, ENVI, and SPSS. According to the subject of the study, this research has been done in several stages. In the first stage, the evaluation of land use changes, in the second stage, the evaluation of changes in climatic elements, and in the third stage, using IHA indicators, has been paid to evaluate the hydrological changes of the Taleghan River. The results of this research have shown that during the years 2000-2017, the average temperature of the region has increased and the area covered by snow has decreased. Also, under the influence of population growth, the use of artificial areas has increased and the use of gardens and pastures has decreased. Also, the total results of this research have shown that the discharge of the Taleghan River under the influence of natural and human changes, in terms of all IHA indicators, has had a significant decreasing trend. Also, among the stations in the region, the Glink station, which is located downstream of other stations, has faced more changes, which can be considered as the result of human activities and climate changes. هدف این پژوهش، بررسی عوامل موثر بر تغییرات هیدرولوژی رودخانه طالقان‌رود پرداخته شده است. در این پژوهش از روش‌های توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. مهم‌ترین داده‌های تحقیق شامل تصاویر ماهواره لندست 5 و 8، مدل رقومی ارتفاعی 30 متر SRTM، اطلاعات اقلیمی ایستگاه سینوپتیک طالقان و اطلاعات سه ایستگاه هیدرومتری منطقه بوده است. همچنین مهم‌ترین ابزارهای مورد استفاده در تحقیق ArcGIS، ENVI و SPSS بوده است. با توجه به موضوع مورد مطالعه، این تحقیق در چند مرحله انجام شده است که در مرحله اول به ارزیابی روند تغییرات کاربری اراضی، در مرحله دوم به ارزیابی تغییرات عناصر اقلیمی و در مرحله سوم با استفاده از شاخص‌های IHA به ارزیابی تغییرات هیدرولوژیکی رودخانه طالقان پرداخته شده است. نتایج این تحقیق نشان داده است که در طی سال‌های 1379 تا 1396، میانگین دمای منطقه دارای روند افزایشی و سطح پوشیده از برف منطقه دارای روند کاهشی بوده است. همچنین تحت تاثیر روند افزایشی جمعیت، کاربری نواحی انسان‌ساخت دارای روند افزایشی و کاربری باغات و مراتع دارای روند کاهشی بوده است. همچنین مجموع نتایج این تحقیق نشان داده است که تحت تاثیر تغییرات اقلیم و تغییرات کاربری اراضی، دبی رودخانه طالقان از نظر تمامی شاخص‌های IHA، دارای روند کاهشی معناداری بوده است. همچنین در بین ایستگاه‌های منطقه، ایستگاه گلینک که در پایین-دست سایر ایستگاه‌ها قرار دارد، با تغییرات بیش‌تری مواجه شده است. https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_17177_aa770bcbb9b5f630618efb2e90e0be85.pdf