دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 13 48 2026 09 23 Flood Hazard Zonation Using an Integrated GIS–AHP Approach in the Bardaskan Watershed, Khorasan Razavi Province, Iran پهنه‌بندی خطر سیلاب با استفاده از رویکرد تلفیقی GIS-AHPدر حوضه آبریز شهر بردسکن، استان خراسان رضوی، ایران 155 133 21571 10.22034/hyd.2026.71506.1839 FA مهدی ثقفی دانشیار ژئومورفولوژی، گروه جغرافیا، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0001-8113-8471 مریم ربیعی گسک استادیار ژئومورفولوژی، گروه آموزش جغرافیا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران محمد حسین مدیح کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری، وزارت کشور، استانداری خراسان رضوی، شهرداری بردسکن. Journal Article 2026 02 11 Floods are critical hazards in arid and semi-arid regions, causing substantial damage to settlements and infrastructure, particularly following torrential rainfall and rapid runoff concentration. Consequently, identifying and zoning flood-prone areas plays a pivotal role in risk management and spatial planning. This study aims to evaluate and map flood hazards in the Bardaskan watershed using an integrated approach of Geographic Information Systems (GIS) and the Analytic Hierarchy Process (AHP). A comprehensive set of hydrological, geomorphological, and environmental criteria, including slope, distance from streams, drainage density, land use, soil permeability, and precipitation characteristics, was analyzed. The relative weight of each criterion was determined using the AHP method. By overlaying these spatial layers in a GIS environment, a flood hazard zonation map was generated, classifying the watershed into five categories from very low to very high risk.<br /><br />The findings reveal that factors associated with the drainage network and precipitation patterns, notably distance from streams and short-duration rainfall events, exert the greatest influence on the spatial configuration of flood hazards. Downstream sections and areas adjacent to main streams exhibit the highest potential for flood occurrence. Model evaluation using the Receiver Operating Characteristic (ROC) curve yielded an Area Under the Curve (AUC) value of 0.782, demonstrating acceptable performance in delineating flood-susceptible zones.<br /><br />Overall, this research illustrates that integrating GIS and AHP provides an effective framework for spatial analysis of flood hazards, despite limited hydrometric data. The resulting map serves as a robust scientific foundation for runoff management, land-use planning, and mitigating flood damages in Bardaskan. سیلاب یکی از مهم‌ترین مخاطرات طبیعی در مناطق خشک و نیمه‌خشک است که به‌ویژه در پی بارش‌های رگباری و تمرکز سریع رواناب، خسارات چشمگیری به سکونتگاه‌ها و زیرساخت‌ها وارد می‌کند. به همین دلیل شناسایی و پهنه‌بندی مناطق مستعد سیلاب نقش کلیدی در مدیریت خطر و برنامه‌ریزی فضایی دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی و پهنه‌بندی خطر سیلاب در حوضه آبریز بردسکن، از رویکرد ترکیبی سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) بهره گرفته است. در این مطالعه مجموعه‌ای از معیارهای هیدرولوژیکی، ژئومورفولوژیکی و محیطی شامل شیب، فاصله از آبراهه‌ها، تراکم زهکشی، کاربری اراضی، نفوذپذیری خاک و ویژگی‌های بارشی تحلیل شد و وزن هر معیار با روش AHP تعیین گردید. سپس با تلفیق لایه‌ها در محیط GIS، نقشه پهنه‌بندی خطر در پنج طبقه بسیار کم تا بسیار زیاد تهیه شد.<br /><br />نتایج نشان می‌دهد که عوامل مرتبط با شبکه زهکشی و شرایط بارشی، به‌ویژه فاصله از آبراهه‌ها و بارش‌های کوتاه‌مدت، بیشترین تأثیر را در شکل‌دهی الگوی خطر سیلاب دارند. همچنین بخش‌های پایین‌دست و نواحی نزدیک آبراهه‌های اصلی، بالاترین پتانسیل وقوع سیلاب را نشان می‌دهند. ارزیابی مدل با استفاده از منحنی ROC و شاخص AUC برابر با 782/0، گویای عملکرد قابل قبول مدل در شناسایی مناطق سیلاب‌خیز است.<br /><br />به‌طور کلی این پژوهش بیانگر آن است که ترکیب GIS و AHP حتی با وجود محدودیت داده‌های هیدرومتری، می‌تواند چارچوبی مؤثر برای تحلیل فضایی خطر سیلاب ارائه دهد و نقشه تولیدشده می‌تواند به‌عنوان مبنایی علمی برای مدیریت رواناب، برنامه‌ریزی کاربری اراضی و کاهش خسارات سیلاب در منطقه بردسکن مورد استفاده قرار گیرد. https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_21571_1f7131e7b2a270237573029adf049016.pdf