دانشگاه تبریز هیدروژئومورفولوژی 2383-3254 13 46 2026 03 21 Identifying the most suitable locations for watershed constructions in humid and semi-humid areas using the Analytic Hierarchy Process (AHP) approach شناسایی مناسب‌ترین مکان‌های احداث سازه‌های آبخیزداری در مناطق مرطوب و نیمه‌مرطوب با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) 137 117 20795 10.22034/hyd.2025.68534.1810 FA بابک قادری وانگاه دانشجوی دکتری، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع‌طبیعی و علوم‌زمین دانشگاه کاشان، کاشان، ایران رضا قضاوی استاد گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع‌طبیعی و علوم‌زمین دانشگاه کاشان، کاشان، ایران سیامک دخانی استادیار گروه گروه مهندسی طبیعت، دانشکده منابع‌طبیعی و علوم‌زمین دانشگاه کاشان، کاشان، ایران امید اسدی نلیوان استادیار گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی دانشگاه مراغه، مراغه، ایران Journal Article 2025 08 08 Locating watershed constructions traditionally and based on field visits requires a lot of money and time. In this study, the Analytical Hierarchy Process (AHP) approach was used to identify suitable locations for implementing watershed constructions. Three watersheds of Aqevlar Talesh, Masouleh Fouman, and Totkabon Rudbar in Gilan Province were selected for the study. Then, using expert opinions, 21 criteria affecting the location of watershed constructions were identified in 8 general categories and compared binary, and final maps were prepared with three classes of no potential, medium potential, and high potential for the construction of structures. The results showed that the criteria of discharge, precipitation, runoff height, and slope are of great importance in locating suitable areas for constructing structures. The accuracy of this method was determined using the receiver operating characteristic (ROC) curve and the area under the curve (AUC) for the Aqevlar, Masouleh and Totkabon basins was 0.945, 0.958 and 0.788, respectively. Comparing the location of the structures with the research results showed that 90 and 99.5 percent of the Masonry wall and gabion structures were located in the medium and high potential classes of the maps obtained from this method, respectively, which confirms the accuracy of this method in determining the appropriate location for the construction of watershed constructions. Therefore, it is recommended that the Natural Resources and Watershed Management Organization of the country use this model systematically for locating watershed constructions. مکان‌یابی احداث سازه‌های آبخیزداری به‌صورت سنتی و بر مبنای بازدیدهای صحرایی، مستلزم صرف هزینه و زمان زیاد است. در این پژوهش، جهت شناسایی مکان‌های مناسب اجرای اقدامات سازه‌ای آبخیزداری، از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده شد. جهت انجام تحقیق سه حوضه آبریز آق‌اولر تالش، ماسوله فومن و توتکابن رودبار استان گیلان انتخاب ‌شدند. سپس با بهره‌گیری از نظرات کارشناسی، 21 معیار تاثیرگذار بر مکان‌یابی اقدامات سازه‌ای آبخیزداری در 8 دسته کلی مشخص و به صورت دودویی مقایسه ‌شده و نقشه‌های نهایی با سه طبقه بدون ‌پتانسیل، پتانسیل ‌متوسط و پتانسیل ‌بالا جهت احداث سازه تهیه‌ شد. نتایج نشان‌داد که معیارهای دبی، بارش، ارتفاع ‌رواناب و شیب، اهمیت بالایی در مکان‌یابی مناطق مناسب احداث سازه‌ دارند. صحت عملکرد این روش با استفاده از منحنی ‌مشخصه ‌عملکرد (ROC) تعیین و سطح زیر منحنی (AUC) برای حوضه‌های آق‌اولر، ماسوله و توتکابن به‌ترتیب برابر 945/0، 958/0 و 788/0 بدست ‌آمد. مقایسه مکان سازه‌ها با نتایج تحقیق نشان‌داد که به ترتیب 90 و 5/99 درصد سازه‌های سنگی–ملاتی و گابیونی در طبقه با پتاسیل ‌متوسط و بالای نقشه‌های حاصل ‌شده از این روش قرار گرفتند که موید دقت عملکرد این روش در تعیین مکان‌ مناسب احداث سازه‌های آبخیزداری است. بنابراین توصیه می‌شود سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور از این مدل به‌صورت سیستماتیک در طرح‌های مکان‌یابی سازه‌ها استفاده نماید. https://hyd.tabrizu.ac.ir/article_20795_339b9fa8ef592dcfe32b1d54fc09c9ac.pdf